Spaarnzichtlaan

1964 - 1969 Spaarnzichtlaan 9a, Heemstede


1964 (26 februari 1964) Papa en mama besluiten om zelf een bedrijf te beginnen en hebben een huis gekocht in Heemstede om daar licht-demente, bejaarde vrouwen te verzorgen. Papa doet het keukengedeelte en voelt zich weer de kok uit Indië en mama wordt hoofdverpleegster en doet ook de administratie. Ze noemen het 'Rusthuis Buitenzorg', wat genoemd is naar een plaats op Java.

Mijn allereerste herinnering is dat we met de stationcar van de voormalige eigenaar (Bastiaans?) naar het nieuwe huis in Heemstede rijden. Ik heb een echte laboratoriumretort gekregen van die meneer.

ik met parka De eerste tijd wonen we in een klein kamertje aan de voorkant van het huis. Ondertussen wordt er een nieuwe uitbouw gemaakt aan de achterkant van het huis. Van die verbouwing weet ik niet veel meer. Wel dat het raam waarschijnlijk niet aan de straatkant mag liggen van de Schoonheids-commissie en dus wordt er een tekening gemaakt met het grote raam aan de zijkant. Dat wordt afgekeurd en zo krijgen we toch nog onze zin. Het raam komt aan de straatkant.

Tussen de nieuwe woonkamer en het oude huis is een korte ruimte met een wc met schuifdeur. Dan komt de keuken, de gang met links de trap naar boven, rechts een ruimte voor bedlegerige mensen en meer naar voren de zitkamer voor de bejaarden. Naast de trap naar boven is de hal met de officiële voordeur. In die hal hangen dingen die papa uit Indië heeft meegenomen, schilderijen, wajangpoppen en van die donkerbruine houten koppen. Onze oude woonkamer wordt kantoor en wassorteerkamer. Boven de ingang naar het halletje buiten brandt een groen lampje. Het was al aan toen we er gingen wonen. Het is altijd aangebleven tot we weggingen uit dat huis. Het heeft dus vele jaren achter elkaar gebrand!

neef en oma Op de eerste verdieping is de kamer van mevrouw W., 2 grote slaapkamers, een wc, een badkamer met ligbad en de trap naar de bovenste verdieping. Als je de trap opgaat heb je gelijk links de slaapkamer van papa en mama en daarnaast mijn kamer en de kamer waar later oma Haarmans komt te wonen. Naast mijn kamer is dan nog een klein kamertje waar W., de dochter van tante J. komt te slapen. Aan de andere kant zijn nog twee slaapkamers, de kamer van Ida en de kamer waar eerst oma Haarmans woont en later tante J.

plattegrond

Er komen in totaal 13 bejaarden wonen.

kubus

Soms zijn er ook tijdelijke opnames van mensen waarmee ze geen raad weten Zo wordt er eens een vrouw al schreeuwend binnengebracht die daarna door de neuroloog meteen wordt 'platgespoten' met het paardenmiddel Sordinol. Dat heeft een paar weken geduurd tot ze overleden is. Ze gooide het eten bij de buren in de tuin. En ze schreeuwde altijd "Prins Bernhard!"

Sommige hebben een eigen tafeltje in de zitkamer , de anderen zitten bij elkaar om een grote tafel aan het raam. Ze doen soms spelletjes en kletsen of staren uit het raam. Ze kunnen ook luisteren naar de radiodistributie, met enkel Hilversum I en 2.

Veel bewoners krijgen ook medicijnen: Largactil, Phenergan, Reserpine, Lasix, Rastinon. In de badkamer worden ook allerlei medische apparaten bewaard en als er iemand overlijdt, wordt de overledene daar afgelegd. En het hele huis ruikt naar de lysol...

Later komt ook oma Haarmans bij ons wonen. Ze is in de 80 en licht dement. Ze krijgt een kamer op de bovenste verdieping naast een kamertje dat leeg staat (en later Willie's kamer wordt). Er zit een gaatje in de muur waardoor ik stiekem in haar kamer naar de tv kan kijken. Op een gegeven moment zit er een postzegel voor geplakt. Ze gaat later naar haar zuster in Ulft, maar komt na een tijdje weer terug.

advertentie Wanneer wij onze nieuwe woonkamer krijgen functioneert die tegelijkertijd als de relaxruimte van het personeel, die er hun sigaretjes komen roken, koffie drinken en ook meeëten. Erg druk. Er wordt ook 's middags warm gegeten, en dus moet ik vaak 's avonds de prak van de middag opeten. Die wordt in een glazen schaal gedaan en op de kachel opgewarmd en soms brandt dat een beetje aan. Niet erg lekker.

Hier is het weekmenu:

  • Maandag: spinazie met ei
  • Dinsdag: willekeurige groente (bang afwachten dus!) met vlees. Stoofpeertjes bijvoorbeeld.
  • Woensdag: appelmoes met gehaktbal
  • Donderdag: willekeurige groente met vlees (weer bang afwachten)
  • Vrijdag: doperwtjes en worteltjes met vis of vissticks of bietjes, jakkes!
  • Zaterdag: macaroni (“mukronie”) en om de week goulash met rijst (die is in het begin met lever uit blikken overgenomen van vorige eigenaar)
  • Zondag: sperziebonen uit blik (of heel soms verse) en varkensrollade. Het toetje is de ene week blikaardbeien met slagroom en de andere week chocoladepudding met slagroom. Lekker!

Met om de ene dag soep en de andere dag pudding of pap, behalve op zondag dan krijgen we beide.

mukronie Het recept van de “mukronie” verdient wel een aparte vermelding. Het wordt gemaakt met elleboogjes-macaroni, tomatenpuree, gebakken uien en in blokjes gesneden boterhammenworst (“Smac”) (het zou kunnen dat we dat 'pork' noemen). Dat zit in blikjes met zo'n aan de onderkant vastgeplakt sleuteltje waar je de blikjes mee kan openmaken.

In de woonkamer staat ook een blauwe bank van skai kunstleer. In de zomer wordt dat ding heel warm en onaangenaam plakkerig om in te zitten.

In de zitkamer van de bejaarden staat ook de tv, hoog aan de muur zodat iedereen kan meekijken, behalve Doesje, die zit er recht onder. Ik heb daar vaak tv gekeken en herinner me de uitzendingen van het REM-eiland, TV Noordzee. De eerste uitzending begint op 15 augustus 1964 en het duurt tot 17 december. Daar zien we 'Rin Tin Tin' en 'Supercar', 'de Onzichtbare Man', 'Mr. Ed' en 'de Saint' en natuurlijk de 'Thunderbirds'. Van de Thunderbirds verzamel ik de informatieplaten (krijg je die ergens bij?), die verschijnen na elkaar met telkens een andere Thunderbird.

wrekers barend therese stiefbeen coronation street

In de (nieuwe) woonkamer hebben we natuurlijk ook tv. Programma's die ik me herinneren kan zijn onder andere: Ja zuster, Nee zuster (“je gunt me geen brommer”). 's Avonds heb je dan nog 'Het Gulden Schot' met Kees Schilperoord, de Mounties, 'Bonanza', de Wrekers, 'Farce Majeur', 'Stiefbeen en zoon', 'Kunstgrepen' met Pierre Jansen en 'Zo is het toevallig ook nog eens een keer' en 'Coronation Street'. Ik herinner me ook de wereldwijde uitzending van 'All you need is love' van de Beatles en hun film 'Magical Mystery Tour', die ik een beetje teleurstellend vind...En alles is nog in zwart-wit, denk ik. En altijd is wel ergens Rita Reys bezig met het Trio Pim Jacobs, of de Dutch Swing College Band :-(. En dan zijn er de 'tienerprogramma's' 'Top of Flop', 'Avro's TopPop' en het latere 'Moefgaga'. Ik vind Therese Steinmetz een leuke, net als Emma Peel. Om een uur of 7 komt Barend de Beer de kindertjes welterusten wensen (pom pom-pom pom-pom).

We hebben een abonnement op de leesportefeuille met tijdschriften van een maand oud. De Revue, Panorama, Margriet, etc.

Telefoon hebben we nu natuurlijk ook. En omdat het huis drie verdiepingen heeft en ik vaak in mijn kamer helemaal boven ben maken papa en ik samen een huistelefoonverbinding van beneden naar boven. Dat is één van de zeer weinige momenten waarop papa en ik echt iets samen doen en ook onze gezamenlijke kennis met elkaar delen, want ik heb het idee dat papa over het algemeen geen hoge dunk van mij heeft, vooral niet op sportief en sociaal gebied. Ik ben in zijn ogen maar een verlegen, onhandig boeken- lezertje, wat ik natuurlijk ook ben. Tegelijkertijd zal hij wel jaloers geweest zijn op mijn intellectuele capaciteiten, wat nou eenmaal niet zijn sterkste punt is. Maar in het telefoongebeuren hebben we elkaar toch eventjes gevonden!

opel 1500 Papa neemt rijlessen en koopt in deze periode ook zijn eerste auto, een witte Opel Record 1500. Hiermee gaan we ritjes maken en bezoeken we vrienden en familie. Ik geloof dat mama later ook rijlessen neemt, ook voor haar examen slaagt, maar het nooit leuk gevonden heeft. Ik weet nog hoe je vanuit Heemstede naar Utrecht moet rijden. Je komt dan langs het Cruquius-gemaal. Raar is dat ik me van benzine tanken niets kan herinneren. Waar zou er een pompstation in onze buurt gestaan hebben (waarschijnlijk Mobil op de Dreef)? We gaan er ook mee op vakantie naar Valkenburg.

We moeten onze gasstellen laten ombouwen, want aardgas gaat het stadsgas vervangen. Het aardgas ruikt in het begin niet, stadsgas heeft een typische 'gaslucht'.

zwanenburg De eigenaar van Zwanenburg, de supermarkt op de Binnenweg, dat later een 'cash & carry' wordt, heeft me een keer betrapt bij het stelen van een glazen buisje met snoep. Papa was erbij en excuseert zich voor mij. Ik heb me zelden zo beschaamd (en dom!) gevoeld. Voor zo'n stom buisje!

Ook beschamend is mijn weigering voor het opdweilen van iets dat ik zelf heb laten vallen, onder het motto dat dat 'vrouwenwerk' zou zijn. Mama nam dat uiteraard niet en heeft het me flink ingepeperd. Ik had er natuurlijk gewoon geen zin in en provoceerde, maar het was wel de laatste keer...

Ok, om het rijtje af te maken, ik weet nog iets beschamends. Ik ben een keer met een stok of zoiets aan het prikken in het gras in de tuin, tot ik op iets hards stoot. Ik besluit om eens te kijken wat het is en maak het gat groter. Ik zie iets glimmends. Zou het een schat zijn? Of een belangrijke archeologische vondst? Papa en mama zijn niet thuis en ik kan ze dus niet vragen of ik verder mag graven en K. maakt geen bezwaar. Dat komt me natuurlijk goed uit en ik maak een gat van een meter breed en een halve meter diep, enkel om wat 10 jaar oud kapot vaatwerk naar boven te halen. Die plek in de tuin is nooit meer wat geworden en ik heb er flink voor op mijn kop gekregen.

Zowel papa als mama roken en als 11-12 jarige wil ik dat ook wel proberen. Ik denk dat het serieus begonnen is op een schoolfeestje in de eerste klas MULO, waar ik zo zenuwachtig ben dat ik op één avond een heel pakje heb opgerookt, waarschijnlijk gepikt van mama. Ik pik geregeld sigaretten. Mama koopt altijd een slof Caballero die ze boven in de voorraadkast naast de keuken bewaart. Ik haal er dan 1 pakje uit en schuif de andere pakjes terug naar voren zodat je het niet kan zien. Soms rook ik boven op mijn kamer met het raam open.

ik ida en jan-willem Ik denk dat ik 12 ben als ik opeens officieel mag roken. Het gebeurt tijdens een oudejaarsavondvisite bij ome Jan en tante Ineke. Daar krijg ik zomaar een sigaret aangeboden. Ze wisten natuurlijk wel dat ik stiekem rookte, maar nu ben ik oud genoeg. Het voelt wel heel raar. Natuurlijk moet ik wel zelf mijn sigaretten kopen van mijn zakgeld. Een pakje van 25 kost 1,25. Hele goedkope witte merken kosten soms 1 gulden, maar dan loopt de tabak er vanzelf uit.

sigaretten Ik heb de volgende merken gerookt: Caballero, Mantano, Runner en Alaska en nog wat witte merken. Op een gegeven moment ben ik shag gaan roken. Dat is toch goedkoper. Het rollen heb ik van papa geleerd. Die kon een sigaret rollen met één hand!

Ik heb een tijdlang lege pakjes Caballero gespaard. Op sommige pakjes staat een tekentje en ik heb gehoord dat als je er een bepaald aantal van zou hebben dat je dan een prijs zou winnen. Helaas pindakaas.

ik met poekie Uit het asiel wordt al in het begin een hond gekozen, ik weet niet meer door wie. Ras: vuilnisbak. Waarschijnlijk een mengsel tussen een bouvier en een terriër. Een teefje met de naam 'Beertje'. Een ongelooflijk lief beest dat heel erg bang is voor Poekie, onze poes. Als Poekie voor de deur ligt durft Beertje er niet langs. Op een dag neem ik (waren er nog meer mensen bij?) Beertje mee voor een wandeling naar het Groenendaal. Best een heel eind weg. Beertje was loops en trekt de aandacht van een loslopende Chow Chow, die helemaal meeloopt naar huis en daar blijft rondlopen. De volgende dag komt Beertje buiten en het is gelijk prijs. Er wordt nog geprobeerd met emmers water, maar het mag niet baten. Beertje is zwanger en bevalt van een nest pups. We kunnen een plaatsje krijgen voor de meeste, maar besluiten om er eentje voorlopig te houden. Het wordt een grappig hondje met de naam Moppie. Als je Moppie in zijn nekvel optilt blijft het meeste hondje 30 cm lager hangen in zijn vel. Moppie vindt de poes ook leuk. Maar niet andersom. Als Poekie eens uithaalt naar het hondje is Beertje al haar angst kwijt en rent de poes achterna, tot over de straat zelfs. Ook Moppie heeft later (helaas) een nieuwe eigenaar gekregen en Beertje wordt 'geholpen' om nieuwe ongelukjes te vermijden.

Nog een anekdote met Beertje is dat hij heel graag boterhammen met pindakaas lust. Maar de pindakaas blijft plakken in zijn bek. Het inslikken van de boterhammen ziet er daardoor heel grappig uit :-). En je kan hem helemaal gek maken door “Pak ze” tegen hem te roepen. En op een dag vreet Beertje een halve rollade uit de kelder. Rollade wordt vervangen en opnieuw vreet Beertje de helft op. Twee keer kelderdeur laten openstaan...

Tekenen doe ik nog steeds graag en ook de ruimtevaart en alles wat met natuurwetenschap te maken heeft vind ik boeiend. Ik herinner me dat ik een keer een hele rol papier gekregen heb, zo'n 20 cm hoog en enkele meters lang. Ik heb die rol toen helemaal vol getekend met een maanlandschap met veel kraters en bergen. Ik zie me die nog in de zitkamer van de bejaarden helemaal uitrollen om het resultaat te bekijken en te laten zien.

Delen door nul is niet toegestaan, net als vroeger de vierkantswortel uit een negatief getal nemen. Naar analogie met de imaginaire getallen vind ik een nieuw soort getallen uit: de 'nuldelers'. De reeks gaat van 1/0, 2/0, 3/0, etc. Ik weet nog steeds niet of hier iets in zit of niet...

Kijkend naar de sterren uit mijn raam 's avonds laat (ik moest al gaan slapen) merk ik op dat het net lijkt alsof er lichtgroenige straaltjes uitkomen. Ik loop naar beneden en naar buiten om te zien of dat buiten zonder een raam ook te zien valt. Ja dus (atmosferische turbulentie), maar ik wordt betrapt en krijg op mijn kop omdat ik het durf om zo laat nog naar beneden te komen en naar buiten te gaan.

spaarnzichtlaan
Heemstede vanuit de lucht

spaarnzichtlaan spaarnzichtlaan spaarnzichtlaan spaarnzichtlaan spaarnzichtlaan spaarnzichtlaan spaarnzichtlaan spaarnzichtlaan

postkantoor
Postkantoor raadhuis
Raadhuis mobil
Mobil benzinepomp, Heemsteedse Dreef


chemie voor iedereen Mijn grootste belangstelling is die voor scheikunde. Mijn scheikundedoos verandert in een echt 'laboratorium' in de garage, waar papa ook zijn auto heeft staan. Wegens brandgevaar is het me streng verboden om vuur te gebruiken. Ik krijg na een tijdje het oude driedeurs-dressoir dat vroeger in onze woonkamer stond om mijn spulletjes in op te bergen. Aan de hand van mijn boek 'Scheikunde thuis' en nog andere boeken schaf ik mij het nodige glaswerk aan zoals reageerbuisjes, erlenmeyer, spatel, platbodemkolf, reageerbuizenwisser, trechter en filtreerpapier, lakmoes, etc.

mengen en roeren Mijn chemicaliën koop ik bij apotheek Schotsman en doe ik in flesjes met een etiket. De mevrouw in de apotheek is heel aardig en helpt mij altijd. Er is ook een chemie-student die daar werkt en ook hij (als het niet te druk is) helpt mij soms, vooral als ik iets niet snap.

aluin Niet alle chemicaliën zijn zomaar vrij te koop en als ik een keer om zwavelzuur vraag krijg ik een briefje mee naar huis, waarop de normaalwaarde staat van het zuur. Ik ben nog niet zo ver dat ik dat zelf snap, laat staan papa...(die weet van scheikunde enkel de woorden 'tri' en 'kaliummetabisulfiet', want dat wordt in een stomerij gebruikt) Ik kom er al gauw achter dat drogist van der Pigge in Haarlem minder scrupules heeft... Alleen kaliumnitraat en kaliumchloraat krijg ik niet te pakken (misschien maar goed ook).

Linksonder in het dressoir staan de vloeistoffen en rechtsonder de vaste stoffen. In de laden zitten alle accessoires. Op het bovenblad ligt papier om het hout te beschermen. Daarop het reageerbuizenrekje met buisjes en wat ander glaswerk en mijn weegschaal die ik van ome Henk heb gekregen. Ik moet de buisjes regelmatig vervangen omdat ik bij het schoonmaken met de wisser vaak door de bodem steek. Ida zegt dat ik doodshoofdjes teken op de etiketten van de stoffen die giftig zijn, maar dat weet ik niet meer.

zilvernitraat Wat doe ik allemaal in mijn 'lab'? Ik doe soms de proeven na die ik in boeken vind, maar verder rommel ik maar wat, want de leukste proeven hebben vuur nodig en dat mag niet. Ik doe gewoon wat stoffen bij elkaar in een reageerbuis en kijk wat er gebeurt. Ik gebruik ook stoffen die in huis te vinden zijn, zoals koperpoets ('Brasso'), mottenballen, wc-blokjes en bleekwater. Ik schrijf wel alles op wat ik doe, maar weeg bijna nooit wat af. Ik doe natuurlijk wel een witte labjas aan, maar van een veiligheidsbril of zuurkast is geen sprake. En natuurlijk gebruik ik af en toe toch vuur. Ik maak bijvoorbeeld ijzersulfide door ijzervijlsel en zwavelpoeder samen te verhitten in een schroefdop. Het ijzersulfide doe ik met wat zoutzuur snel in een fles met drie knikkers erin die ik goed afsluit. Papa krijgt het resultaat in de vorm van een sinterklaas-surprise als antwoord op zijn kreet: “een scheet met drie knikkers kan je krijgen”.

Een andere leuke proef is papier impregneren met een oplossing van cobaltchloride en dit laten drogen. Het papier zal blauw verkleuren als er weinig vocht in de lucht is en wordt roze met veel vocht.

Ook leuk: tijdschrift-foto's kopiëren op gewoon papier door de foto met vlekkenwater (tri) te behandelen terwijl het papier er onder (of er boven, ik weet het niet meer) ligt. Ik heb eens een flesje met dit 'wonderwater' gekocht voor een paar gulden op de markt. Het heeft een gele kleur, maar bestaat gewoon uit kleurstof en trichloorethyleen, wat in de drogist voor een paar dubbeltjes te koop is.

Soms is het best gevaarlijk wat ik doe en ik moet een keer hevig hoestend naar buiten lopen wegens het inademen van chloorgas wat vrijgekomen is bij één van mijn experimenten. Om het allemaal nog wat geheimzinniger en romantischer te maken ontwikkel ik ook geheimschriften waarin ik dan sommige recepten noteer. De laatste versie heet 'code 5b' en bestaat uit simpele, geometrische tekentjes die de gewone letters vervangen. Een 'experiment' dat ik me nog herinner bestaat uit het verwarmen van melkeiwit (caseïne), totdat het eiwit kapot gaat en zich omvormt tot een bruin, kruidig ruikend mengsel van aminozuren. Ik heb namelijk gelezen dat het leven op Aarde ontstaan is uit aminozuren. Ik zou dat wel willen herhalen. Ik geloof er niet echt in dat dat kan, maar probeer het toch en ik laat mijn bruine mengsel een tijdje in een plastic bakje z'n gang gaan en check af en toe of er iets gebeurt. Niet natuurlijk, behalve dat het waarschijnlijk beschimmelde.

Bij een ander experiment heb ik een soort buskruitmengsel gemaakt en met mijn hoofd er boven steek ik het aan. Een enorme steekvlam verschroeit mijn wenkbrauwen en een stuk van mijn voorste haar. Door creatief te kammen en wenkbrauwpotlood te gebruiken heeft gelukkig niemand iets door. Dit kan natuurlijk niet goed aflopen en op een gegeven moment heeft papa in de gaten dat ik toch vuur gebruik (heb ik een spiritusbrander aangeschaft?). Ik heb zijn vertrouwen geschaad en zeer gevaarlijk gehandeld (er staat een auto met benzine in de garage!) en hij is echt woedend. Mijn hele lab wordt vernietigd (behalve het dressoir). Ik ben in tranen en heb nog nooit zo gehuild.

Ik denk dat het een half jaar later is dat er een nieuw lab mag komen. Ze hebben vast gezien hoe ongelukkig ik er onder ben. Ik krijg een budget van 100 gulden en hiermee mag ik nieuwe spulletjes kopen, papa gaat mee. Ik krijg onder andere een echt statief met klemmen, een drievoet, etc. Ik heb er nog een tijd mee gewerkt, maar ergens is de lol er al af…

Op mijn kamer heb ik een bureau met uitschuifbaar bureaublad en veel kastjes en laatjes. Het is geloof ik van mama geweest. Het bureaublad was met groen vilt bedekt. Ida vindt dit bureau erg interessant en ik betrap haar wel eens op het rondsnuffelen in mijn kamer...

radio Op mijn kamer heb ik ook een pick-up en ik koop mijn eerste plaatjes. Bij Radio Janssen. Het eerste plaatje is 'Here come the nice” van de Small Faces. Eigenlijk een miskleun, want zo goed vind ik het nou ook weer niet. Het volgende is denk ik 'Daydream believer' van de Monkees. Muziek wordt heel belangrijk en mijn transistorradio is heilig. Ik luister vooral naar radio Veronica. De top 40 met Joost den Draaier, koffietijd met Tineke, Eddy Becker met de wekker. De papieren top 40 haal ik elke zaterdag bij Radio Janssen en ik volg het hele hitgebeuren op de voet. Ik koop soms ook een Muziek Express, Muziek Parade of Popfoto en plak mijn muren en zelfs het plafond vol met de foto's. Ik herinner me een grote foto van Dave Dee, Dozy, Beaky, Mick en Tich. Dave Berry (zelfs mama vindt die wel leuk), Beatles, Stones, Kinks, the Who, etc. Als er op Veronica niets interessant is dan luister ik naar radio Noordzee/ Caroline / London / Mi Amigo of naar radio Luxemburg. Als Hilversum 3 er eindelijk is luister ik naar de Superclean Dreammachine met Ad Visser. De vaste reclames en jingles van Veronica ken ik na een tijdje uit mijn hoofd:

top 40

  • California soep, die is pas lekker!
  • 't Is weer tijd, 't is weer tijd, 't is weer tijd voor Northstate.
  • Ay-ay-ay die Cabalero
  • Koop ze vandaag nog, nieuwe Belinda... (op de wijs van 'Pretty Belinda')
  • RedBand, RedBand (met militaire drum)
  • Ha fijn, ha fijn, een borrel van Florijn
  • Ha, heerlijk, Hunter
  • 192, goed idee, luister mee naar Veronica
  • Veronica, Veronica, het station waar muziek in zit
  • V-E-R-O-N-I-C-A Radio Veronica
  • Tineke tune
  • Jingle
  • Nieuws Jingle
  • Jingle compilatie

Al gauw nadat wij er zijn gaan wonen word ik vrienden met Edvart S., oftewel Eddy. Hij woont met zijn moeder aan de overkant in de Schouwbroekerstraat. Het schijnt dat hij ook een zus heeft die Carolien heet, maar die kan ik me niet meer herinneren. Hij is altijd bezig met dingen ineen te prutsen, elektronica vooral. Ik ben een paar keer op zijn kamer geweest. Later begint hij ook een brommer op te voeren. Ik heb ook een keer meegegeten bij hem thuis. Tot mijn grote verbazing komen er twee soorten groentes op tafel, zodat je kan kiezen. Dat is wel wat anders dan bij mij thuis: eten wat de pot schaft en de pot schaft maar één groente en die moet je opeten of je het nou lekker vindt of niet.

dreefschool Voetballen doen we soms in onze eigen straat, maar vaker op het Juliana-plein naast de Dreefschool. Het schijnt dat we ook gevoetbald hebben op het parkeerterrein waar later Albert Heijn gebouwd wordt. Met een 'vliegende kiep' en truien of jassen als doelpalen. Ik ben niet echt goed, maar ook niet rotslecht.

albert heijn Albert Heijn heeft mij trouwens nog op de foto gezet om reclame te kunnen maken. Ik moet met nog wat kinderen op het muurtje lopen van Modderman, de dameskapper.

tummers verzeijlbergen Andere winkels zijn Tummers, banketbakker en snackbar, Voorwalt fotowinkel en fietsenmaker Verzeijlbergen.

blokker Ergens naast Schotsman de apotheek is er boekwinkel Blokker waar ik als 11 jarige stiekem de Lach inkijk en als ik wat ouder ben mijn eerste Meulenhof SF-boekjes koop voor 3 à 4 gulden. Ik koop regelmatig wetenschappelijke Aula-pockets en herinner me ook het blad TIQ, zeer hip en arty met heel gewaagde foto's ook. Voor die tijd natuurlijk. Ook in die buurt is er een stomerij van meneer Versteege, de One Hour Cleaning Service, waarmee papa goede vrienden wordt.

bertus Elke week komt Bertus langs, de schillenboer, een man die altijd vrolijk is en altijd zingt. Schijnt, want ik weet het zelf niet meer.

Aan mijn kant van de Schouwbroekerstraat, een paar huizen verderop woont de familie S. Er zijn heel veel kinderen en Hans is de oudste, een paar jaar jonger dan ik (ik herinner me ook de naam Helen). Blijkbaar heeft hij eens in de tuin gestaan tijdens de verbouwing en heb ik hem gesommeerd om weg te gaan. Dat wou hij niet en papa heeft hem nog een klap verkocht. Ik weet er niets meer van. Daarna zijn er een tijdje pesterijen over en weer geweest, waar ik ook niks meer van weet. Volgens Hans heb ik hem samen met Eddy ook eens beetgenomen door zogenaamd water te laten branden. Ik weet niet meer wat ik toen eigenlijk gedaan heb.

Hans en ik worden toch vrienden ondanks het leeftijdsverschil. Hij komt vaak bij mij thuis en ik bij hem. Bij hem thuis is zijn moeder praktisch voortdurend zwanger. Hans heeft een eigen kamer, waar ook de hond Juno slaapt, een bruinige poedel. Het kamertje ruikt naar hond. Hier draaien we vaak plaatjes. Bij mij thuis wordt er vaak Stratego gespeeld. Als Hans wil komen spelen roept hij mij van buiten door T-O-N te roepen of iiii-aaaaaa-iiii. We spelen ook veel buiten. Stoeprandje bijvoorbeeld, waarbij een bal moet kaatsen tegen de stoeprand tegenover je. Lukt dat niet dan is de ander aan de beurt. Soms komt de bal terecht in de tuin van de buurvrouw aan de overkant, mevrouw Broerse. Die vindt dat niet leuk en we zijn de bal kwijt.

's Zomers wordt er wel gebadmintond op straat en komen de pluimpjes ook vaak in die tuin terecht... Een rot spel vind ik 'lummelen', ten minste, als ik 'm ben, anders vind ik het natuurlijk wel leuk. Lummelen speel je met drie spelers. Deze staan min of meer op één lijn. De speler die in het midden staat is de lummel. De buitenste spelers gooien de bal naar elkaar over en weer en de lummel moet de bal proberen te onderscheppen. Als dat hem lukt neemt hij de plaats in van de speler die de schuld was dat de lummel de bal heeft kunnen vangen. Zolang de lummel de bal niet te pakken krijgt blijft hij de lummel.

cocobill skblllzz Wat Hans en ik ook gemeenschappelijk hebben is het lezen van strips, zoals de PEP, met daarin de SKBLLLZ (spreek uit 'SKBLLLZ') en Coco Bill van Jacoviti. Ook de Generaal vinden we leuk en Olivier Blunder.

kikkerland Na Nieuwjaar gaan we altijd de hele dag de straat op om vuurwerk-blindgangers te vinden. Van het verzamelde kruit maak ik dan een nieuwe 'bom' in mijn lab. Om de bom te laten ontploffen rijden we dan samen op de fiets naar een stuk ruig terrein aan de Leidsevaart, dat het Kikkerlandje genoemd wordt, waarom weet ik niet. Hier worden de bommen ingegraven en aangestoken. Echt spectaculair is het niet helaas. Er is iets mis met de afsluiting waardoor het niet echt ontploft. Een volgend jaar gaat het beter. Ik heb me verdiept in hoe werkend vuurwerk afgesloten wordt: het eind goed afbinden en afsluiten met een mengsel van kruit en Arabische gom. Als lont gebruik ik een sterretje zodat er veel tijd is om weg te rennen.

broederhuis Op de hoek van de Bronsteeweg en de Lanckhorstlaan staat een gebouw leeg dat het 'Broederhuis', maar door ons vaak het 'spookhuis', genoemd wordt. Ergens op de tweede verdieping in een open raam wordt het vuurwerk aangestoken. Hans loopt al vast hard naar buiten. Ik ben zelf niet bang want ik weet wat ik doe. Het resultaat is een prachtige vuurpijl, die een eind verder in de tuin neerkomt.

Ik herinner me ook nog dat we op de muurtjes zitten van de poort van de Jacobaschool en van daar af met stenen gooien. Gooien we expres of per ongeluk naar de auto's?

Tegenover de Haarlemmer Hout aan de Heemsteedse Dreef staat nog een leeg 'spookhuis'. Ook daar komen we wel eens rondsnuffelen. Later wordt het verbouwd tot restaurant Dreefzicht waar papa en mama graag komen.

We zijn ook eens naar het huis van een oom en tante van Eddy S. geweest. De oom heeft een telescoop en laat foto's van Pluto zien. Raar dat deze herinnering zo vaag is.

Blijkbaar fietsen we ook vaak naar de bibliotheek van Heemstede aan de rand van het Groenendaal. Ik heb daar vage herinneringen van. Een paadje binnendoor langs een sloot. En wij schijnen ook flyers uitgedeeld te hebben aan buschauffeurs over milieuverontreiniging, maar dat ben ik ook vergeten. bieb

Wat ik nog wel weet is de oprichting van de DAAP: de Democratisch Anarchistische Anti .... Partij. We hebben urenlang over de naam gediscussieerd. Provo is al een tijdje bezig en mei '68 hangt in de lucht. Belangrijker dan de inhoud van de partij is natuurlijk het partij-symbool. Dit symbool hebben we met viltstift op talloze in vieren verdeelde krantenpagina's getekend en overal in de buurt, zonder enige uitleg bij mensen in de brievenbus gestoken...

provo BTW. Ik vind de Provo's bijzonder stoer en wil ook graag zo'n witte battledress hebben als Luud Schimmelpennink. Vergeet het maar. Ik krijg niet eens een spijkerjasje, want dat is ordinair. Een spijkerbroek mag op een gegeven moment wel, maar niet op zondag. De strijd om lang haar te mogen hebben barst ook ergens los in die tijd. Naar de kapper moeten en niet gaan. Naar de kapper moeten en bewijzen dat je er bent geweest. Naar de kapper moeten en er hooguit 1 cm af laten halen. Ik heb tenslotte de strijd gewonnen en kan mijn haar laten groeien, maar ik ben dan wel al 15 of 16. Ik wil op die leeftijd ook graag de hippe mode volgen en draag getailleerde overhemden met button-down boord en heupbroeken. Ik zie nog een cognac-kleurige heupbroek met splitjes onderin de pijpen. De broekspijpen worden ook steeds wijder en om een broek te kopen neem ik een maatlint mee, want onderaan moet de pijp minstens 30cm breed zijn. Ik herinner me ook een regenjas die voor mij gekocht is en die ik weiger om aan te trekken. Verder kan ik me een groene coltrui herinneren en basketbalgympies. Ik gebruik woorden als 'te gek', 'jakkes' (vindt papa verwijfd klinken), 'koof' en 'blits'. Wat papa en mama niet leuk vinden is 'nou èn?!' Op school vinden ze mij een 'hippe vogel'.

Er staat ook een tijd een geheimzinnige volkswagenbus bij ons in de straat. Door het raampje kijkend kan je allerlei (zend?)apparatuur zien staan. Na een tijdje besluit ik om in te breken in de bus. Ik vind er jachtpatronen in, waarvan ik het kruit gebruik om weer nieuwe bommen te maken.

oscar benton Heel levendig zijn mijn herinneringen aan Luilak wat in Haarlem en omstreken gevierd wordt op de zaterdag voor Pinksteren. Traditioneel sta je dan heel vroeg op om de mensen wakker te maken en daarna ga je naar de Luilakmarkt om een plantje voor je moeder te kopen. Om een uur of drie in de nacht staan ik (later ook Ida), Hans, Bas S. die in de Spaarnzichtlaan woont tegenover de Schouwbroekerstraat en misschien nog anderen, op straat om te verzamelen. Ik heb een vers pakje sigaretten gepikt en we gaan op weg. Onderweg halen we betrekkelijk onschuldig kattenkwaad uit. Belletje trek, roepen door de brievenbus (“luilak, beddenzak”), fietsen in vlaggenmasten hijsen en één keer vinden we in de tuin van een huis een tafel met een schooltas met schoolspullen. De hele boel wordt midden op staat uitgestald. Met zeep de ramen insmeren, kauwgom in deursloten doen, emmers water voor de deur zetten en het verwisselen van tuinhekken. Wat sommige ook doen is met een blik en een soort snaar achter op de fiets enorme herrie maken. Soms krijgen we de juten achter ons aan en moeten we hard lopen om ze uit de weg te blijven. Heel spannend. De laatste luilak die ik gevierd heb is met een nachtconcert ergens in een hal in Haarlem. Ik ben er alleen en vind het niet zo gezellig. Ik heb er de Swinging Soul Machine gezien en Oscar Benton's Bluesband.

Ook een traditie: kerstboomverbrandingen. Ik kan me er nog één herinneren. We verzamelen kerstbomen en brengen die naar het Res Novaplein achter de Binnenweg. Daar worden ze in brand gestoken. Ik meen dat er politie bij aan te pas komt en dat we moeten maken dat we weg zijn.

Op Palmpasen gaat er een optocht door Heemstede die ook door onze straat gaat. De kinderen dragen een versierd houten kruis (een 'palmpasenstok') waarop broodjes en fruit geprikt zijn. Ik geloof dat ik wel eens meegedaan heb. Op Koninginnedag is er kermis in het zuiden van Heemstede op een klein plein. We lopen wat af. Ik bezoek ook het haventje van Heemstede meer dan eens, want aan de kade kan je soms interessante ijzeren 'dingen' vinden.

silly putty Silly putty is een soort rubber waarmee je kunt stuiteren, het gloeit in het donker en je kunt er plaatjes mee kopiëren. Het is een tijdlang een rage. Net als Hubba Bubba kauwgom, waarmee je enorme bellen kan blazen.

In de buurt van ons huis, nl. aan de Herenweg staat het ouderlijk huis van Godfried Bomans. Ik heb een tijdje gedacht dat hij er zelf woonde.

groenendaal Ook veel wandelingen of fietstochten gaan naar en in het Groenendaal. Met mijn eerste fototoestel maak ik zwart-wit foto's van onder andere het Raadhuis van Heemstede. Om te flitsen heb je flitslampjes nodig.

knotsen Ander nieuw snoep zijn de cola- en chocoknotsen. De laatste bestaat uit een soort keiharde vanille noga bedekt met chocolade. Erg lekker. Ik eet die vooral in het zwembad van Groenendaal, waar we 's zomers wel eens naar toe gaan. Er is een grote ligweide. Op een keer hoor ik een groepje jongens van mijn leeftijd of iets ouder op de weide vlakbij het hebben over 'kapotjes', ik weet totaal niet waar ze het over hebben, maar het klinkt wel alsof ik het zou moeten weten :-(

binnenbad In het binnenzwembad van Groenendaal heb ik leren zwemmen. Het is een ramp. Niet het zwemmen, want dat lukt wel, maar de omgang met de andere jongens daar. Tijdens het douchen in het 'schapenhok' hebben ze geen enkele schaamte, ik wel. En ze lachen me uit, al zijn ze stukken jonger. Zodra ik het zwemmen beheers ben ik er weggegaan. Ik hoef gelukkig niet te blijven om een diploma te halen. Ik heb wel een proef moeten doen. Ook met kleren aan zwemmen en watertrappelen. buitenbad

SFB We zijn ook een paar keer naar het Sportfondsenbad in Haarlem geweest. Mama zegt altijd 'spatbordenfonds'.

Onze huisdokter is een Chinees die op de Ringlaan in Haarlem woont. Naam vergeten, maar Ida wist het nog: Teng!

gnuffel Ida gaat zo haar eigen gangetje, net als ik. Ik zie haar spelen met 'de Barbies' en met pluchen beestjes met veel felgekleurd haar dat gekamd kan worden (de 'knuffels' en de 'trollen'). En de meisjes doen een spel met een stuk elastiek dat buiten tussen de enkels en binnen tussen twee stoelen gespannen wordt. Tijdens het 'elastieken' worden er allerlei gymnastische toeren met het elastiek uitgehaald. Alweer een onbegrijpelijk meisjesspel. Of ze doen handstand tegen de muur of radslag.

Meisjes. Tja, die worden natuurlijk ook ineens een stuk interessanter. Op mijn 11e heb ik voor het eerst een droom van een blond meisje waarop ik verliefd ben. Ik zie me daar nog over nadenken terwijl ik naar school loop en ik besluit om er verder geen aandacht aan te geven, zo absurd vind ik het. Niet veel later wordt ik stapelverliefd op een blond meisje in mijn klas, Josje H., maar daarover later.

Soms gaan we naar de middagmatinee van theater Minerva. Ik heb heel wat films gezien met Louis de Funès en Fantomas. Minerva

Op een dag overlijdt oma Haarmans. Ze hebben haar gevonden met rollen koek in haar tas terwijl ze diabetes type 2 heeft en mama allemaal speciale spullen voor haar koopt zonder suiker. Ik voel er niet veel bij, maar papa is er natuurlijk kapot van en besluit om bij te komen door met zijn vriend van de stomerij en zijn drie zonen en ik een week te gaan kamperen in Schleiden-Gemünd. We rijden er heen in een busje. De oudste zonen van meneer Verstege zijn al een paar jaar ouder dan ik en gaan al uit. Ik ga met hen mee en leer in een paar dagen bier drinken. Eerst drink ik limonade, dan bier met limonade ('Bier mit Limo') en dan echt bier. Na een heleboel glazen ben ik voor het eerst dronken. Stomdronken. Ik zie me nog naar de Wc's gaan van het kampeerterrein en ineens valt de vloer midden in mijn gezicht. Ik wordt weggedragen en val mijn tent binnen. Daardoor breekt de tentstok en is iedereen wakker geworden en moet ik met mijn tent geholpen worden. Ik denk dat papa ook af en toe flink in de lorum was van al die jenevertjes (Claeryn!). Rare ervaring hoor.

 

En hier is een foto die ik (nog) niet kan thuisbrengen. Het moet ergens tijdens een vakantie zijn of ander uitstapje. Waarschijnlijk Zuid-Limburg (Gulpen) of omgeving.

met mama op vakantie

indrapoera Als we uit eten gaan is dit vaak in Chinees Indisch Restaurant Indrapoera bij het station in Haarlem. In een zijstraat daar vlakbij krijg ik ook eens een nieuwe fiets.

Teylers Ik breng regelmatig een bezoek aan het Teylers Museum in Haarlem aan het Spaarne. De entree kost 25 cent en ze hebben daar, onder andere, een uitgebreide collectie mineralen en fossielen. Ook oude wetenschappelijke instrumenten. Zoals een reusachtige elektriseermachine. Als je het vraagt zetten ze die soms in beweging. Met de hand. Na een tijdje draaien aan het wiel springt er een gigantische vonk over tussen de twee koperen bollen. Teylers.

Blinkert Mama vertelt soms dat ze in haar jeugd vaak een bezoek brengt aan het 'Kopje van Bloemendaal'. Ik denk omdat daar familie woont (grootouders?). Wij zullen dat vast ook wel gedaan hebben. Het is een soort uitkijktoren in de duinen bij Bloemendaal. Kraantje Lek in Overveen hebben we ook een (paar?) keer bezocht en dan van het duin de Blinkert afrollen. Het duin leek heel hoog.

Ik fiets en wandel regelmatig door de Haarlemmerhout, het park tussen Heemstede en Haarlem.

tarot aquarius De laatste tijd in Heemstede ben ik me bezig gaan houden met astrologie, tarot, parapsychologie en theosofie. Elke veertien dagen krijg ik de 'Aquariusbrief' van Noud van den Eerenbeemt toegestuurd. Ik lees er onder andere in hoe je telekinese kunt oefenen, namelijk door een heel klein wolkje aan de hemel uit te kiezen en dit, door het te denken, te laten oplossen (zonder er aan te denken lost zo'n wolkje natuurlijk ook op).

Aan de gedachte dat ik waarschijnlijk wel nooit verkering zal hebben komt een eind op een schoolfeestje in de vierde klas, ergens in februari. Iedereen is aan het dansen, maar ik durf niet. Tot ik een meisje zie dat ook niet danst en blijkbaar net zo verlegen is als ik. Ik trek mijn stoute schoenen aan, haal diep adem en vraag haar ten dans. Manfred Mann speelt Like a fox on the run. Ze stemt toe! De rest van de avond zit ik in een roze wolk. Pas zes weken later durf ik haar op het schoolplein te vragen hoe ze heet. Ze woont in Zandvoort. Ik ben één maand ouder, maar zij zit een klas lager.

Lido Weer een aantal weken later durf ik haar te vragen om samen een bioscoopfilm te zien in Haarlem. En ze komt inderdaad opdagen! Van de film, 'De Kanonnen van Navarone', heb ik heel weinig gezien. We lopen arm in arm en het is officieel aan. Mijn eerste zoen is op het strand in Zandvoort, 's avonds laat in een lege strandstoel. Elke dag fiets ik een eind met haar mee naar huis. Onderweg zingen we het liedje A long and lonesome road van Shocking Blue. Het fietspad loopt een hele tijd gescheiden van de autoweg. Ergens onderweg is een afgezonderd stukje grasland waar niemand komt en waar we heel vaak pauzeren om te zoenen. Een keer tijdens onze fietstocht naar Zandvoort bezoeken we een kunsttentoonstelling in een van de huizen.

Tempelierstraat Als ik naar Zandvoort met de trein ga, komt ze me ophalen met de fiets van bij het station. Zij gaat dan achterop. Als ze naar Haarlem komt, komt ze met de NZH bus lijn 80 en stapt uit op de Tempelierstraat, waar ik haar opwacht.

Ik ontmoet ook haar ouders, die streng gereformeerd zijn. Er wordt gebeden, uit de bijbel gelezen en op het orgel gespeeld voordat er gegeten wordt. Ze heeft een leuk zusje van 14 jaar met een beugeltje en een paar jaar oudere, wat saaie broer. Ze wonen in de Staringstraat, vlakbij het circuit. Het zijn eigenlijk Amsterdammers, maar pa heeft astma en daarom wonen ze hier. Haar vader, een magere, wat angstige en serieuze man hoort mij uit en ik vertel in mijn onschuld dat ik er anarchistische ideeën op na houdt.

Ik heb niets in de gaten. Maar het blijkt natuurlijk dat ze mij als schoonzoon absoluut niet zien zitten. Ook de school wordt geïnformeerd en het wordt ons door Hulsebos en Blok verboden om samen te zijn op het schoolplein. Maar wat we buiten school uitspoken kunnen ze ons natuurlijk niet verbieden...

We ruilen foto's van elkaar en ik heb ook een truitje van haar dat naar haar ruikt. Bij mij thuis mogen we niet samen slapen, want papa en mama willen “geen gelegenheid geven”, maar we doen het toch. Het onbeslapen bed laten we eruitzien alsof het wel beslapen is. Bij haar slapen doen we een keer als haar ouders niet thuis zijn. Ik herinner me een typische meisjeskamer met foto's van de Beegees. We slapen op de grond. Ik zie haar nog de trap op lopen met dat groene mini-jurkje...

De verkering duurt een aantal maanden totdat ze het uitmaakt onder druk van haar ouders.

Ondertussen is er ook het examen en verhuizen we naar Haarlem. Mijn herinneringen lopen hier door elkaar en ik weet niet eens meer of ik tijdens het examen op 2 juni '69 al in Haarlem woon of niet en of mijn verkering nog aan is of niet. Ik herinner me ook vaag dat ik 's middags niet meer naar huis ga, maar overblijf in een overblijflokaal. Dus ik schat dat we in april of mei verhuisd zijn.

v&d Ik heb ergens in die tijd ook nog een aantal uren per week bij Vroom & Dreesman gewerkt. Ik moet in het magazijn, met nog een aantal anderen, serviesgoed inpakken. En ik heb bollen gepeld. In één bedrijf wordt dat met een lopende band gedaan. Niet te doen. Na een uur ben ik daar al weg. In een andere bedrijf ergens in de velden bij Haarlem heb ik het wel een paar weken volgehouden. We worden per volle bak betaald. Ik herinner me nog dat Spirit in the Sky een hit was.

brommer Het geld dat ik daarbij verdiend heb vormt de helft van het bedrag om een brommer te kopen. De andere helft krijg ik omdat ik geslaagd ben. Helaas is de som geld niet genoeg om een echte, blitse Puch of Tomos te kopen (by the way, Kreidler brommers worden 'buikschuivers' genoemd en zijn in mijn ogen niet 'blits'). Ik moet het stellen met een grijs-blauwe Kaptein Mobylette, wat toch meer een damesbrommer is en nog minder blits...

Tijdens de examens, die afgenomen worden in een gebouw in Haarlem, bezoek ik, met een paar medeleerlingen, een alternatieve koffieshop. Op de grond zitten en koffie drinken uit handgemaakte mokken aan lage tafeltjes. Ze draaien de Doors met het nummer Unknown Soldier. Ik ben compleet onder de indruk en ik weet dat dit voortaan mijn 'scene' zal zijn. Underground. Een paar maanden later ontdek ik het Electric Center in Haarlem en rook ik mijn eerste joint.

Met mijn brommer dweil ik een aantal examenfeestjes af. Die examen-feestjes zijn wel duidelijk na de eerste breuk met mijn verkering, want op één zo'n feestje in de tuin van een dure villa in Heemstede leer ik iemand kennen die ongelooflijk goed kan zoenen. Na het feestje beloven we om elkaar (?) terug te zien, maar zij laat niets van zich weten. Vanuit de bungalow rijd ik een paar weken later naar haar huis en bel aan. Haar moeder doet open en haalt Christa. Dan blijkt dat ik een blauwtje gelopen heb...

james last Thuis wordt veel James Last gedraaid, vooral de Non-stop Dancing platen. Ik vind het maar niks, slechte persiflages, kitsch pop.

Ergens in die tijd ('67-'69) kom ik ook, per ongeluk, terecht in mijn eerste politieke demonstratie, een anti-Vietnam betoging. Het was verboden om “Johnson moordenaar” te roepen, dus roepen we maar “Johnson molenaar”. Ik vind het wel spannend!

shell gebouw Voordat ik op de IJmondschool terecht kom heb ik het eerst nog geprobeerd om een opleiding te krijgen bij Shell Amsterdam. Ik ga er met mama en papa naar toe en moet daar een soort van voorexamen afleggen waarvoor ik vervolgens grandioos zak. Dat was dan dat.

Ergens in de examenperiode van de MULO of daar vlak voor (april/mei '69 ?) verhuizen we naar de Engelandlaan in Haarlem. Papa en mama blijven werken in het bejaardenhuis in Heemstede.

Het kan zijn dat we die pas hebben in de Engelandlaan, maar ik herinner me nog een Ronson tafelaansteker en een metaal-met-houten sigaretten-houder, waarschijnlijk bedoeld om familie van de bejaarden een sigaretje te kunnen aanbieden.

lab lab lab

ammonia
kalkwater
zwavelzuur

waterstofperoxide
natriumhypochloride
zoutzuur

salpeterzuur



ether
formaline

alcohol (spiritus)
trichloorethyleen
amylacetaat

aceton
glycerine



natriumhydroxide (in pellets)
kaliumpermanganaat
mangaandioxyde (bruinsteen)
ammoniumchloride (salmiak)
ammoniumcarbonaat
kaliumdichromaat

kopersulfaat

rood- en geelbloedloogzout
ijzersulfaat

ferrichloride

cobaltchloride

aluin

chroomaluin(?)
natriumperboraat

natriumtetraboraat (borax)
magnesiumsulfaat (bitterzout)
natriumsulfaat (Glauberzout)
calciumsulfaat (bordkrijt)
calciumchloride
calciumcarbonaat (kalk)
natriumcarbonaat (soda)
natriumchloride (keukenzout)
natriumbicarbonaat

zilvernitraat (helsesteen)
jodium

natriumsilicaat (waterglas)
zwavelpoeder

ijzervijlsel



paradichloorbenzeen
naftaline (mottenballen)
phenolphtaleïne

stijfsel

citroenzuur

carboxymethylcellulose (CMC)


schuur vd pigge vd pigge radio jansen