Chapter 26


Is Everyone In My life Only An Illusion?

Q: Robert, U.G. Krishnamurti said, “You think that there is ‘somebody’ who is thinking your thoughts, ‘somebody’ who is feeling your feelings—that’s the illusion.”

So does this mean that everyone in my life is also an illusion? When a loved one dies, what is it that really happens? How can I think about death differently (instead of death being a bad or sad thing)?

A: It’s not my place to tell you how to think about death. I could show you some camera technique or how to cook a vegan dinner, but I cannot teach you how to think about death.

Clearly, the body dies and, once dead without its powers of immunity and other kinds of self-defense, is consumed quickly by other organisms. Whether anything having to do with “myself,” or personality, survives, which seems to be the crux of your question, that is a complete and total mystery. Anyone who claims to understand that mystery, or even to know anything at all about it, is, in my view, self-deluded, a liar, or both. This goes equally for the jnani-style gurus who tell you that the life you lead is only an illusion but that they have “Truth,” the Christians who claim to know that Jesus awaits you in Heaven along with your deceased loved ones, or the scientific types who claim that it all comes down to electrical impulses in the brain.

As I understand the words from U.G. Krishnamurti you just quoted, the point is not that life is an illusion or that the death of a loved one is an illusion. Clearly life exists and death is a part of it. To deny that makes no sense at all.

To get to the heart of the matter, consider the oceans that cover our dear Earth. We call them “oceans,” but really they comprise just one body of water divided into areas given different names by convention, not by dint of any essential difference. The ocean tastes of salt no matter where you sample it.

The same is true, we really know, of the aliveness we are and that we see all around us. There is only one life, one aliveness, that manifests as countless bodies. This is not some spiritual mumbo-jumbo, but an obvious observable fact.

None of those bodies, including the one with your name attached to it, has a separate, free-standing existence. Without the other living beings, along with the inanimate framework that supports those living beings, you would not exist at all.

The human body/mind we call “myself” is not a neatly separate, self-sufficient island. It is a complex ecosystem—a “social network”—containing trillions of bacteria and other microorganisms that inhabit our skin, genital areas, mouth and especially intestines. In fact, the majority of the cells in the human body are not human at all. Bacterial cells in the human body outnumber human cells.

Imagine the actuality of existence as an ocean. That living ocean—the mysterious true nature of which seems impervious to the explanations of both religion and philosophy—manifests in different ways, one of which is an endless procession of thoughts in human consciousness—also an utter mystery, regardless of claims to the contrary. Thoughts are like waves breaking on the shore and then disappearing forever, one after another after another after another, endlessly.

So, with that as background, thoughts are simply there. They exist, and we don’t know what they are or what they mean. You are not making thoughts, any more than you are beating a heart or digesting food. Thoughts arise mysteriously, from whence no one knows. Like a breaking wave, a thought has its moment, then is gone forever, only to be followed by the next wave, and the next, and the next, and the next . . .

From the point of view of ego or the sense of individuality, some waves seem meaningful, and others do not, but that is only a point of view. You mentioned death. That’s a good example. People die every day—millions of them—and we accept that, quite rightly, as part of life, part of nature—no big deal. But when someone we love dies, or someone upon whom we depend in one fashion or another, well, that’s a different story entirely. Then we feel the loss and we grieve. Perhaps we miss that person or other sentient companion for years afterwards. Inanimate objects can be replaced. Animate companions are irreplaceable. Such events really matter, despite the silly claims of certain “spiritual” ones. Gone is gone.

You ask what “really happens.” What really happens is that a cherished companion is not there any more. Why would you not grieve such a loss? If my right hand were amputated, I would certainly miss it and grieve that loss, wouldn’t you? Do you think it would help if someone advised me about “how” to see that such an event was not a bad or sad thing? Of course it is a sad thing. I had a handI used constantly, and now I don’t have it anymore. That seems pretty sad to me. Gone is gone.

So, as I understand this, U.G. was not saying that thoughts are an illusion, nor was he saying that people are illusions. He was saying that the idea of a separate myself who has thoughts is an illusion. Thoughts and thinker are not two separate items, but two perspectives on the same process, which is the process of life.

Years ago, with a sudden quite unaccustomed clarity, I saw the same thing. Ever since, there is no more “I” in the sense of a fixed person to whom things happen, but only an ongoing experience called “myself” — including thoughts, feelings, and perceptions that move like an ocean — with no destination, no agenda, no grasping, and no understanding at all of the deepest mysteries. It is a beautiful and equanimous way of life from my perspective, but does that make “Robert” impervious to grief? Of course not. Gone is gone forever.

Probably this does not help you one bit. That’s life, as they say. That’s the way it goes. My understanding is my understanding, not yours. I have no “help magic.” I can mention my understanding, and even discuss it, but you get what you get when you get it.

Is iedereen in mijn leven slechts een illusie?

[1] V: Robert, U.G. Krishnamurti zei: "Jij denkt dat er 'iemand' is die jouw gedachten denkt, 'iemand' die jouw gevoelens voelt - dat is de illusie."

[2] Betekent dit dan dat iedereen in mijn leven ook een illusie is? Als een geliefde sterft, wat gebeurt er dan werkelijk? Hoe kan ik anders over de dood denken (in plaats van dat de dood iets slechts of verdrietigs is)?

[3] A: Het is niet aan mij om je te vertellen hoe je over de dood moet denken. Ik zou je een cameratechniek kunnen laten zien of hoe je een veganistisch diner klaarmaakt, maar ik kan je niet leren hoe je over de dood moet denken.

[4] Het is duidelijk dat het lichaam sterft en, eenmaal dood - zonder zijn immuniteit en andere vormen van zelfverdediging - snel wordt opgegeten door andere organismen. Of iets dat te maken heeft met "mezelf", of persoonlijkheid, overleeft, wat de kern van je vraag lijkt te zijn, dat is een compleet en totaal mysterie. Iedereen die beweert dat mysterie te begrijpen, of er zelfs maar iets van af te weten, is naar mijn mening zelfmisleidend, een leugenaar, of beide. Dit geldt evenzeer voor de jnani-achtige goeroes die je vertellen dat het leven dat jij leidt slechts een illusie is, maar dat zij de "Waarheid" hebben, de christenen die beweren te weten dat Jezus op je wacht in de hemel, samen met je overleden dierbaren, of de wetenschappelijke types die beweren dat het allemaal neerkomt op elektrische impulsen in de hersenen.

[5] Zoals ik de woorden van U.G. Krishnamurti die je zojuist citeerde begrijp, gaat het er niet om dat het leven een illusie is of dat de dood van een dierbare een illusie is. Het is duidelijk dat het leven bestaat en dat de dood er deel van uitmaakt. Om dat te ontkennen heeft geen enkele zin.

[6] Om tot de kern van de zaak te komen, denk aan de oceanen die onze dierbare Aarde bedekken. We noemen ze "oceanen", maar in werkelijkheid vormen ze slechts één watermassa, verdeeld in gebieden die verschillende namen hebben gekregen door conventie, niet door enig wezenlijk verschil. De oceaan smaakt naar zout, waar je hem ook proeft.

[7] Hetzelfde is waar, weten we eigenlijk, voor de levendigheid die we zijn en die we overal om ons heen zien. Er is maar één leven, één levenskracht, die zich manifesteert in ontelbare lichamen. Dit is niet een of andere spirituele mumbo-jumbo, maar een duidelijk waarneembaar feit.

[8] Geen van die lichamen, ook niet dat waar jouw naam aan verbonden is, heeft een afzonderlijk, op zichzelf staand bestaan. Zonder de andere levende wezens, samen met het levenloze kader dat die levende wezens ondersteunt, zou jij helemaal niet bestaan.

[9] Het menselijke lichaam en menselijke denken dat we samen "mezelf" noemen is geen keurig afgescheiden, zelfvoorzienend eiland. Het is een complex ecosysteem - een "sociaal netwerk" - dat triljoenen bacteriën en andere micro-organismen bevat die onze huid, genitaliën, mond en vooral onze darmen bevolken. In feite is het merendeel van de cellen in het menselijk lichaam helemaal niet menselijk. Het aantal bacteriële cellen in het menselijk lichaam is groter dan het aantal menselijke cellen.

[10] Stel je de werkelijkheid van het bestaan voor als een oceaan. Die levende oceaan - waarvan de mysterieuze ware aard onvatbaar lijkt voor de verklaringen van zowel religie als filosofie - manifesteert zich op verschillende manieren, waarvan er één een eindeloze reeks gedachten in het menselijk bewustzijn is - ook een volkomen mysterie, ongeacht beweringen van het tegendeel. Gedachten zijn als golven die op de kust breken en dan voor altijd verdwijnen, de een na de ander na de ander na de ander, eindeloos.

[11] Dus, met dat als achtergrond, gedachten zijn er gewoon. Ze bestaan, en we weten niet wat ze zijn of wat ze betekenen. Je maakt geen gedachten, net zo min als je een hart doet kloppen of voedsel laat verteren. Gedachten ontstaan op mysterieuze wijze, en waar ze vandaan komen weet niemand. Net als een brekende golf heeft een gedachte zijn moment en is dan voorgoed verdwenen, alleen om gevolgd te worden door de volgende golf, en de volgende, en de volgende, en de volgende ....

[12] Vanuit het gezichtspunt van het ego of het gevoel van individualiteit lijken sommige golven zinvol, en andere niet, maar dat is slechts een gezichtspunt. Je noemde de dood. Dat is een goed voorbeeld. Mensen sterven elke dag - miljoenen - en we accepteren dat, terecht, als deel van het leven, deel van de natuur - no big deal. Maar wanneer iemand sterft van wie we liefhebben, of iemand van wie we op de een of andere manier afhankelijk zijn, wel, dat is een heel ander verhaal. Dan voelen we het verlies en rouwen we. Misschien missen we die persoon of een andere dierbare metgezel nog jaren daarna. Levenloze objecten kunnen worden vervangen. Levende metgezellen zijn onvervangbaar. Zulke gebeurtenissen zijn echt belangrijk, ondanks de dwaze beweringen van bepaalde "spirituelen". Weg is weg.

[13] Je vraagt wat er "echt gebeurt". Wat er echt gebeurt is dat een dierbare metgezel er niet meer is. Waarom zou je niet rouwen om zo'n verlies? Als mijn rechterhand geamputeerd zou worden, zou ik hem zeker missen en dat verlies betreuren, jij toch ook? Denk je dat het zou helpen als iemand mij zou adviseren over "hoe" ik kan zien dat zo'n gebeurtenis geen slechte of verdrietige zaak is? Natuurlijk is het iets verdrietigs. Ik had een hand die ik constant gebruikte, en nu heb ik die niet meer. Dat lijkt me behoorlijk triest. Weg is weg.

[14] Dus, zoals ik het begrijp, zei U.G. niet dat gedachten een illusie zijn, noch zei hij dat mensen illusies zijn. Hij zei dat het idee van een afzonderlijke ik die gedachten heeft een illusie is. Gedachten en denker zijn niet twee afzonderlijke zaken, maar twee perspectieven op hetzelfde proces, het proces van het leven is.

[15] Jaren geleden, met een plotselinge, ongebruikelijke helderheid, zag ik hetzelfde. Sindsdien is er geen "ik" meer in de zin van een vaststaand persoon met wie dingen gebeuren, maar slechts een voortdurende ervaring die "ikzelf" genoemd wordt - inclusief gedachten, gevoelens en waarnemingen die bewegen als een oceaan - zonder bestemming, zonder agenda, zonder grijpen, en zonder enig begrip van de diepste mysteries. Het is een mooie en gelijkmoedige manier van leven vanuit mijn perspectief, maar maakt dat "Robert" ongevoelig voor verdriet? Natuurlijk niet. Weg is voor altijd weg.

[16] Waarschijnlijk helpt dit jou helemaal niet. Zo is het leven nu eenmaal. Dat is hoe het gaat. Mijn begrip is mijn begrip, niet het jouwe. Ik heb geen "hulptrucje". Ik kan mijn begrip bespreken, en er zelfs over discussiëren, maar je snapt wat je snapt als jij het snapt.