20. Het universum begint nu!


[1]Eerst vecht ik met je, dan wil ik je paaien en imponeren. Echo's van vader en moeder - duwen en trekken. Ik wil ze doden, maar ik hunker ook naar hun goedkeuring. Verdomme, komt er dan nooit een einde aan?

[2]A: We hebben allemaal vader en moeder in ons. Dat is een deel van "la condition humaine". De beste manier die ik ken is om van moment tot moment los te laten welke zelfbeoordelingen ook opkomen, negatief of positief. Zulke oordelen zijn frauduleus omdat het beeld van het "zelf" als een entiteit die kan worden beoordeeld, geëvalueerd, en bestempeld met goedkeuring of gebrandmerkt met stigma een fictie is - een personage in het verhaal dat ik mezelf vertel over mezelf. Ondertussen gaat het leven door zoals het moet, en vroeg of laat blaast ieder van ons de laatste adem uit, waarmee alle oordelen ten einde komen. Als iemand ze eerder kan beëindigen, terwijl hij nog ademt, mazzeltov.

[3]V: Ja, dat begrijp ik. Ik weet dat dit alleen maar meer van hetzelfde oude liedje is, en toch wil ik je blijven vragen wat ik moet doen?

[4]A: Het gaat er niet om iets in het bijzonder te doen, maar om op te merken dat, wat men er ook aan "doet", het gevoel van "mijzelf" niet kan verdwijnen. Dat "mijzelf" - het gevoelde mijzelf - moet er op de een of andere manier zijn. Als dat gevoel wegvalt terwijl iemands aandacht ergens anders op is gericht, zal het terugkeren. Zelfs de in sommige kringen zeer begeerde nirvikalpa samadhi van de Hindoe-mediteerders, die zij beschouwen als "absorptie zonder zelfbewustzijn", duurt slechts zo lang totdat het zelfbewustzijn terugkeert. Als die toestand eindeloos zou zijn, zou er niemand zijn om erover te spreken.

[5]In elk moment zijn de dingen precies zoals ze zijn. Dat kan op geen enkele manier worden verbeterd. In het volgende moment ontstaat er iets anders. Het moment en zijn inhoud zijn onafscheidelijk. Ze zijn één en dezelfde stroom. Die stroom kan niet gestopt of beheerst worden. Als een gevoel van ontevredenheid een verlangen naar verbetering teweegbrengt, dan is "verlangen naar verbetering" dit moment - de hoedanigheid van dit moment.

[6]Niemand heeft de controle over het verlangen. Niemand heeft de controle over het denken. Je kunt je een afzonderlijke denker voorstellen die het denken doet, maar die denker is slechts een bijproduct van de subject-werkwoord-object taalstructuur. Gedachten, denken en denker zijn wederzijds van elkaar afhankelijk. Als er één verdwijnt, verdwijnen ze allemaal. Ze kunnen niet worden gescheiden, behalve taalkundig. De fictieve instantie die controle heeft over het denken is ook een gedachte, niet anders dan, en niet machtiger dan, welke andere gedachte dan ook.

[7]De illusie een denker te zijn die gedachten heeft hangt af van het geloof in een scheiding tussen zelf en wereld die men zich kan inbeelden, maar die in feite niet bestaat. Men kan zich een grens tussen de Franse Alpen en de Zwitserse Alpen inbeelden. Die grens kan op kaarten worden getekend. Maar in de fysieke wereld bestaat zo'n grens niet. De Frans-Zwitserse grens bestaat volgens de wet en als gewoonte, maar niet feitelijk. Hetzelfde geldt voor de denkbeeldige grens tussen "mijzelf" en "de wereld". Wanneer deze wordt gezien - niet alleen theoretisch, maar klaarblijkelijk - blijft het gevoel van het zelf bestaan, maar dat gevoel lijkt in niets op het gekwelde onbehagen waarover jij klaagt.

[8]V: Nu ik een of andere alwetende vaderfiguur, wat mijn vader niet was, op jou heb geprojecteerd, lijkt het alsof ik jou (hem) wil aanvallen en jou (hem) ten val wil brengen, en jou (hem) op de proef wil stellen om te zien of jij (hij) nog van me zal houden in mijn razernij, mijn razernij zal accepteren en me er niet om zal afwijzen. Ik wil dat hij, zoals Donald Winnicott het uitdrukte, me toestaat om "fuck you" te zeggen en me toch nog vast blijft houden. Allemaal erg primitief en psychologisch. En de spirituele zoektocht is onzin, want wat ik wil is geen bevrijding maar aanvaarding en onvoorwaardelijke liefde, een liefde die mij neemt zoals ik ben in mijn onvolmaaktheid. Daarom klamp ik me vast aan het idee van God de vader, ook al laat Hij zich niet zien.

[9]A: Mijn vader was ook niet alwetend. Verre van dat.

[10]V: Heb je een vervanger gevonden?

[11]A: Voor een tijdje. Niet echt een vader, maar een mentor.

[12]V: Heelt dat de wond?

[13]A: Nee. Het "mijzelf" dat zichzelf als gewond beschouwt is geen entiteit die geheeld moet worden. Het is zelfs geen afwijking die geheeld moet worden, maar een soort doorlopend fantasieverhaal - het Verhaal van Mijzelf - opgebouwd uit herinnering, traditie en gewoonte. Je verhaal lijkt misschien wel de geschiedenis van een gewonde "mijzelf" die op zoek is naar acceptatie en liefde, maar vanuit mijn gezichtspunt is het verhaal zelf de wond. Het met je meedragen van dat afgezaagde en vermoeide verhaal, het voortdurend herhalen en het verdedigen daarvan is de wond.

[14]"Mijzelf," zeg ik, is beter te begrijpen als de spiegel van de geest die onmiddellijk weerspiegelt wat er voor hem komt, dan als een verhaal. Die spiegel was er al toen ik een kind was, en hij is er nu nog. Voor dat mijzelf lijkt Het Verhaal van Mijzelf niet meer dan een zich herhalende fixatie die helemaal niet "mij" is. Als ik dat zie, gebeurt elke noodzakelijke "genezing" moeiteloos en op natuurlijke wijze.

[15]Zoals Charlotte Beck het formuleerde: "Een deur die gesloten is geweest, begint open te gaan. Als de deur opengaat, zien we dat het heden absoluut is en dat, in zekere zin, het hele universum op dit moment begint, in elke seconde. En de genezing van het leven zit in die seconde van eenvoudig bewustzijn."

[16]Aangezien ik jarenlang psychotherapie heb beoefend, kan ik niet ontkennen dat er een vorm van genezing is die afhangt van het gezien, gehoord en begrepen worden door een ander mens, maar daar gaat het hier niet over. Dit gaat niet over "gezien worden", maar over het "zien". Dit gaat over het plotseling in de erkenning buitelen dat alles wat gezien, gehoord, gedacht en gevoeld wordt, ik zelf ben. Het is allemaal "mijzelf". Volgens dat inzicht, begint het universum juist nu.

[17]V: Dat is dan een opluchting. Eigenlijk heb ik therapie al een tijd geleden opgegeven. Ik kan alle zinnetjes over eenheid en de rest wel oplepelen, maar ik voel me toch echt een aparte, duurzame, onafhankelijke entiteit, gevangen in een lichaam. Hoe ik het ook probeer of waar ik ook naar luister, het verandert niet.

[18]A: Zulke ideeën kun je niet opzij zetten. Ze zijn van nature zelfonderhoudend. In ieder geval realiseer je je al dat de pijn voortkomt uit wat jij voelt, een perspectief dat veel ruimer is dan de wereld of andere mensen de schuld geven. De volgende stap is het besef dat je geen controle hebt over gedachten en gevoelens. Niemand maakt gedachten en gevoelens, en niemand kan ze veranderen. Gedachten en gevoelens ontstaan gewoon zoals ze ontstaan, en hun bron is volkomen mysterieus.

[19]Het "gevangen mijzelf", dat een idee is - een concept, geen entiteit - kan op geen enkele manier iets veranderen of uit zijn vermeende val ontsnappen. Het gaat er dus niet om pogingen te ondernemen om te genezen of te ontsnappen, maar alleen om in een "seconde van eenvoudig gewaarzijn", zoals Charlotte het formuleerde, op te merken dat "ikzelf" een soort fantasie is, geen entiteit met krachten.

[20]V: Ja, ik heb een heel sterk gevoel dat ik met witte knokkels vasthoud en weiger los te laten.

[21]A: Ja. Hoe ironisch. Je hangt aan niets. In de "seconde van eenvoudig gewaarzijn" is alles, inclusief het zelfbesef, er nog precies zoals het was, alleen zonder het oordeel, de angst, het verlangen en de rest van die last. Eenvoudig gewaarzijn is tijdloos. "Het hele universum begint op dit moment, in elke seconde."

[22]Uitstekend. En het spijt me dat ik je aanviel, maar ik voelde me afgewezen.

[23]A: Geen probleem.

[24]Achtien maanden later:

[25]V: Hallo, Robert. Een brandende vraag. Ik weet dat het volgende misschien dualistisch lijkt, maar heb alsjeblieft geduld met me.

[26]Het zelfbesef, dat Paul Hedderman een gevoel van "een aparte, langdurige, onafhankelijke entiteit" noemt, is volgens hem een activiteit die in de hersenen wordt gegenereerd. Volgens Hedderman suggereert neurowetenschappelijk onderzoek dat bepaalde modules en functies in de hersenen bijdragen aan en een gevoel vormen van "ik, mij en mijn," en dat juist deze functies aanleiding geven tot dit gevoel van een zelf te zijn.

[27]Zoals Hedderman aangeeft, is het zelf geen object, geen zelfstandig naamwoord, maar een werkwoord, een activiteit die hij aanduidt als "selfing". Het is dus aannemelijk dat bepaalde activiteiten en praktijken die deze activiteit ondermijnen uiteindelijk kunnen leiden tot een ineenstorting van deze identiteit in een gebeurtenis die wordt aangeduid als satori of ontwaken. Sommige van deze praktijken, zoals onder andere beschreven door Nirgun John en Rupert Spira, kunnen inhouden dat de aandacht stroomopwaarts van de verschijnselen wordt geplaatst. Ik kan mijn aandacht verleggen van mijn betrokkenheid bij mijn gedachten, associaties, herinneringen, gevoelens, gewaarwordingen en waarnemingen naar datgene, dat deze verschijnselen kent. Deze activiteit van aandacht is wat Douglas Harding noemt "het 180 graden draaien van de aandacht" van de gebruikelijke betrokkenheid bij de inhoud van de innerlijke of de uiterlijke wereld, naar de bron ervan, naar de grond waaruit alle verschijnselen voortkomen, het noumenon.

[28]Hieruit volgt dat als ik maar lang genoeg of effectief genoeg mediteer en bid, of me bezighoud met onbaatzuchtig geven en opoffering, zoals in de christelijke traditie wordt geïllustreerd, of met devotionele praktijken, ik de manier waarop mijn hersenen werken zal veranderen. Ik zal, met andere woorden, het "ik, mij, mijn" ontmantelen, een einde maken aan de activiteit van "selfing", en zo een einde maken aan mijn waan van afgescheidenheid, fragmentatie en isolement. Dit zal een einde maken aan het onnodige lijden waaraan ik mijzelf tijdens mijn leven onderwerp.

[29]Dus, Robert, voor een materialist lijkt het bovenstaande redelijk genoeg. Echter, als de waarheid is dat alle verschijnselen - van quarks tot sterrenstelsels, tot levende organismen, inclusief mijzelf - gedroomde figuren zijn in het bewustzijn, dan kan Hedderman's theorie niet waar zijn.

[30]Immers, hoe zou een gedroomde figuur überhaupt iets kunnen doen om zijn eigen afwezigheid te realiseren? De hersenen die ik probeer te veranderen om mijn eigen ware aard te zien, hebben geen eigen onafhankelijk bestaan. Het is alsof het personage in een roman op een dag besluit te mediteren en, nadat hij dat met succes heeft gedaan, tot het besef komt dat hij slechts een personage in een roman is. Er is hier iets absurds aan de hand. Kun jij er enig licht op werpen voor mij?

[31]A: Ik zou niet zeggen dat "alle verschijnselen, van quarks tot melkwegstelsels, tot levende organismen, en inclusief mezelf, gedroomde figuren zijn in het bewustzijn zelf." Uitdrukkingen als "gedroomde figuren," en "bewustzijn zelf," zijn clichés die populair zijn bij spiritualiteitsliefhebbers die het gewone lijden willen gladstrijken door zichzelf ervan te overtuigen dat "het leven slechts een droom is". Ik heb daar meer dan genoeg van gezien. Maar tenzij de definitie van het woord "droom" helemaal wordt opgerekt door er alle mogelijke waarnemingen onder te verstaan, waar is dan het bewijs voor die opvatting?

[32]Waarom veronderstellen dat de hersenen slechts een materialistische droom in bewustzijn zijn? Wie zegt dat, en waarom geloof je dat? En zelfs als je aanneemt dat er iets te leren valt van dat idee, is dat dan werkelijk het ultieme inzicht? Is het aannemen van dat idee werkelijk het einde van de weg? Is er dan niets meer te zien en te begrijpen?

[33]Veel mensen willen zich zo graag vastklampen aan definitieve antwoorden, om haastig een oordeel te kunnen vellen, om aan de spirituele eindstreep te komen, maar ontwaken, zeg ik, eindigt nooit.

[34]Het brein een "verschijnsel" noemen, begs the question. Als ik zeg "begs the question", bedoel ik niet het ongelukkige recente misbruik van die uitdrukking om te zeggen "roept de vraag op", maar het oorspronkelijke gebruik ervan, waarvoor helaas geen vervanging bestaat. Correct gebruikt betekent "begs the question" de logische misvatting om een bewering als waar aan te nemen zonder ander bewijs dan de bewering zelf.

[35]Het betekent de vraag "verarmen" door een antwoord te veronderstellen nog voor de vraag is gesteld.

[36]Dus, wanneer de hersenen "een verschijnsel" worden genoemd, "it begs the question" door te impliceren, zonder bewijs, alsof er geen vraag over bestond, dat hersenen ontstaan als objecten die volgen op en afhankelijk zijn van het zogenaamde "bewustzijn zelf". In die opvatting is het bewustzijn het enige dat "echt" bestaat, en zijn de hersenen een illusie of een Het betekent de vraag "verarmen" door een antwoord te veronderstellen nog voor de vraag is gesteld."droomfiguur" in het bewustzijn.

37]Maar wat als het andersom is? Wat als bewustzijn het verschijnsel is? Wat als bewustzijn geen hersenen produceert, maar zelf erdoor wordt voortgebracht? Wat als bewustzijn een resultaat is van materiële interacties in de neuronen van hersenen? Wat als een neuraal netwerk van voldoende complexiteit de voorwaarde is voor bewustzijn, zodat er zonder hersenen geen bewustzijn is? Eigenlijk lijkt er meer bewijs te zijn voor die opvatting dan voor die van de "droomfiguur", maar niemand weet het. Hoe zou iemand kunnen weten wat eerst komt, hersenen of bewustzijn? Misschien heeft de ware ordening te maken met iets wat we ons niet eens kunnen voorstellen.

[38]Dus je betrapt je vrouw terwijl ze seks heeft met je beste vriend. Zoals Henry Miller schreef in Quiet Days In Clichy over zijn eigen overspel, voelt het alsof je net het deksel van de vuilnisbak hebt opgetild en ontdekt dat het vol maden zit. Maar omdat je weet hebt van Vedanta, of in ieder geval van een gejatte versie daarvan dat dikwijls doorgaat voor spirituele doctrine, zeg je tegen jezelf dat je vrouw en je vriend toch maar droomfiguren zijn in het bewustzijn. Voel je je nu goed? Zo ja, dan is dat volgens mij geen verbeterde vorm van "zelf-zijn", maar dissociatie, wat een disfunctioneel, archaïsch psychologisch verdedigingsmechanisme is, en geen "verlichting".

[39]Of je ziet een weerloos dier mishandeld worden, zoals zo vaak gebeurt in deze wrede wereld waar om de een of andere reden overvoede mensen spek gelijkstellen aan het ambrozijnen voedsel van de goden. Stel dat die akelige aanblik je doet lijden, om maar over het dier te zwijgen. Zeg je dan tegen jezelf dat varkens toch maar droomfiguren zijn, en dat het leed in de voederplaats niet "echt" is, dus volle kracht vooruit naar het buffet? Persoonlijk heb ik genoeg van die onzin gehoord, niet alleen voor m'n hele leven, maar waarschijnlijk voor de rest van deze hele yuga [in de Hindoe kosmologie, vele duizenden jaren - Ed.].

[40]Als "Ik ben toch alleen maar aan het dromen" werkelijk de beste verdediging is die men kan vinden wanneer men geconfronteerd wordt met pijn en verdriet, OK. Ik heb niet de gewoonte om iemands krukken onderuit te schoppen, behalve op verzoek, zoals dat van jou. Maar als een of andere "droomleraar" die dwaasheid probeert af te schuiven op een stel "droomleerlingen", in ruil voor "droomgeld" of "droomprestige", dan is dat meer dan genoeg van die stijl van "selfing" dan ik wil mee maken.

[41]Deze zaak is volkomen rechttoe rechtaan. Het is een eenvoudig opmerken van wat er altijd al is, en vereist geen speciale kennis van hoe de hersenen functioneren, noch enige praktijk of methode om "de hersenen te veranderen," die uit zichzelf veranderen net als al het andere, en zullen blijven veranderen totdat de maden in de vuilnisbak het opeten. Proberen lijden te vermijden door "mezelf" te definiëren als afgescheiden van werkelijke, moment-tot-moment ervaring (pijn, verdriet, angst, verlangen, etc.), is als proberen het huis schoon te maken door het vuil onder het tapijt te vegen. Het huis lijkt misschien schoon, maar je weet dat de rommel er nog steeds is.

[42]Wanneer "een romanpersonage ... tot het besef komt dat hij slechts een romanpersonage is, is er iets absurds aan de hand", zei je. Ja, natuurlijk. Absurditeit, tegenstrijdigheid, tweestrijd en dilemma moeten zich voordoen zolang men paden probeert te volgen in een land zonder paden.

[43]Als je het ware zelf wilt kennen, dan kan er geen pad naar het ware zelf zijn. Wat je zoekt is hier nu. Stop gewoon met dit moment te bezwaren met theorieën, alsof meer giswerk en discussie zou resulteren in "waarheid". Dat zal niet gebeuren. Dat is wat jij noemt "met witte knokkels vasthouden en weigeren los te laten."

[44]Vooruit man. Laat los. Jij weet niets over ultieme zaken, noch weet iemand anders dat. "Het hele universum begint nu, in elke seconde."