21. Wat is er mis met aanwijzingen?


[1]V: Robert, laatst ging je enigszins tekeer over spirituele aanwijzingen. Je zei dat gezien de manier waarop men ze opvreet, ze als snoepgoed moeten smaken, maar niet voor jou. Wat is er mis met aanwijzingen?

[2]A: Ik verwees naar de woorden van spirituele leraren die onmiddellijk worden begroet als "Waarheid". Iemand zal bijvoorbeeld zeggen: "Ik ben de onveranderlijke getuige van al wat is," - niet: "Ik voel me een onveranderlijke getuige," maar "Ik ben de onveranderlijke getuige" - en meteen zullen de zoekenden wijs knikken met hun hoofd alsof er geen enkele twijfel bestaat over de waarheid van die notie, en alsof alles wat de moeite waard is in het leven afhangt van de overtuiging dat men werkelijk een "onveranderlijke getuige" is in plaats van de arme, bange, onvervulde, behoeftige, gewonde, lijdende mens die men op dit moment lijkt te zijn.

[3]Werkelijk? Is dat waar? Ben "ik" werkelijk onveranderlijk, of verander ik samen met al het andere? En ben ik werkelijk een getuige? Als dat zo is, waar ben ik dan getuige van, en hoe is "mijzelf" gescheiden van datgene waarvan ik getuige ben?

[4]Ik heb spirituele zoekers gezien die bij het horen van de instructie "onveranderlijke getuige" onmiddellijk een deel van hun gewone ego afsplitsten, en dan het afgesplitste deel, dat eigenlijk nog steeds gewoon ego in vermomming is, hun "getuige" noemden.

[5]Omdat die afsplitsing een schijnbaar apart gezichtspunt creëert dat "spiritueel" kan lijken, kan men jarenlang in de rol van "getuige zijn" verdwalen en steeds meer geïsoleerd raken van het gewone leven, terwijl men gelooft dat hoe hoe meer geprononceerd de afsplitsing wordt, hoe meer "vooruitgang" men boekt.

[6]De "getuigenis"-aanwijzing is slechts één voorbeeld. Naar mijn mening is het enige waar echt op gewezen moet worden de honger van de geest - niet mijn geest of jouw geest, maar de menselijke geest - naar beschrijvingen van het onuitsprekelijke en verklaringen voor het onverklaarbare.

[7]Gezien onze genetische geschiedenis lijkt die honger naar een verklaring redelijk, en ik zeg niet dat het anders kan. Natuurlijk willen wij zoogdieren dat mysterieuze geluid in de nacht kunnen verklaren. Was dat gewoon de wind in de bomen of is er een tijger op rooftocht? Het voortbestaan van ons DNA in volgende generaties kan afhangen van de nauwkeurigheid van die vaststelling. En DNA, of we het toegeven of niet, doet veel van "mijn" denkwerk. In zekere zin is het individuele lichaam slechts een sterfelijk middel voor DNA om zichzelf onsterfelijk te maken. En de geest - niet mijn geest of jouw geest, maar de menselijke geest - is primna toegerust voor dat project.

[8]Verklaringen kunnen nuttig zijn. Ik wil bijvoorbeeld wel weten waar dat rammelende geluid in de motor van mijn auto vandaan komt. Maar die bruikbaarheid verdwijnt zodra iemand er zeker van is de waarheid te kennen - ik bedoel natuurlijk de zogenaamde "Waarheid" - over de relatie tussen hersenen en geest, over wat ikzelf echt ben, over waarom er iets is in plaats van niets, over het al dan niet bestaan van God, over wat de oorspronkelijke bron van het bewustzijn is, over wat echt is en wat slechts "schijnbaar" is, en andere dergelijke ultieme zaken. Onderwerpen als deze dwingen de verklaringsfabriek op een terrein waar, bij gebrek aan de informatie die nodig is om werkelijk iets te verklaren, de verklaringsfabriek in plaats daarvan onmiddellijk verandert in een fantasiefabriek.

[9]Dat is het gebruikelijke niveau van de aanwijzing gevende goeroe-types die ik persoonlijk of in gedrukte vorm ben tegengekomen. Zij bieden hun overtuigingen aan, vaak gebaseerd op culturele indoctrinatie, vermomd als "Waarheid." Om hun eigen redenen - de gebruikelijke: geld, macht, seks, roem, zelfrechtvaardiging - kunnen deze leraren hun inzicht in de "werkelijkheid" overdrijven en zo hun studenten opzettelijk misleiden, of ze kunnen zelf misleid zijn, of beide. In elk geval kunnen de aanwijzingen die uit deze bronnen komen diepzinnig of doordringend klinken, maar bij nader onderzoek kan men ontdekken dat ze kletspraat zijn.

[10]Sommige vragen hebben geen antwoord. Als je naar het antwoord op zo'n vraag zoekt, kun je alleen maar kletspraat verwachten, en zal je iemand vinden die het je voorschotelt.

[11]Kijk, bijvoorbeeld, naar de bloeiende non-dualiteitsindustrie. Advaita Vedanta is problematisch genoeg wanneer de originele bronnen worden onderzocht. Maar eenmaal de ingewanden van een papegaai gepasseerd, en behendig uitgepoept als druppels "Waarheid", verliest non-dualiteit elke schijn van verwantschap met de menselijke conditie. Als non-dualiteit je aandacht trekt, lees dan tenminste de oude bronnen.

[12]Als je hoopt dat de angst, de pijn, het schuldgevoel, het verlangen en ander lijden waartoe wij mensen geneigd zijn, overwonnen kunnen worden door de verklaringen van anderen te aanvaarden of een zogenaamd pad te volgen, dan is het niet aan mij om mij daarmee te bemoeien. Je hebt het volste recht op elke troost dat je in het leven kunt vinden. Ik heb geen meter in jouw mocassins gelopen, en het is niet mijn bedoeling om je te beroven van wat je denkt nodig te hebben om te geloven.

[13]Mijn woorden in deze gesprekken zijn zelfexpressie, geen dogma. Ik beweer niet dat deze woorden "waar" zijn, alleen dat ze in alle ernst gesproken worden. Ik heb nooit een pad gevolgd. Ik zie niet eens een pad, behalve dan mijn eigen verdwijnende voetsporen, terugkijkend door de vertekende lens van de herinnering. Ik kan in zekere zin zien wat er is gebeurd, maar ik heb geen idee wat er daarna komt. De toekomst is alles wat ik niet weet en me niet kan voorstellen. Maar toch, als je een structuur, een pad of een bestemming hebt die voor jou werkt en gemoedsrust brengt, dan vind ik dat prima. Ik weet dat mijn ideeën niet voor iedereen zijn.

[14]Sommigen van jullie ken ik alleen als personae op internet, anderen zijn bekende gezichten. Ik beantwoord al jaren elke vraag zo eerlijk en openhartig mogelijk. Ik vraag niemand om te geloven wat ik zeg. Voor mij zijn deze gesprekken een natuurlijk genoegen - een vervulling op zich, ongeacht wat iemand van mij of mijn woorden vindt.

[15]Dus wat betreft ultieme zaken van het soort waar spirituele aanwijzingen geacht worden naar te wijzen, zeg ik dat wij mensen allemaal stuurloos ronddobberen in hetzelfde schuitje - de S.S. Menselijke Beperking. Niemand kent de "Waarheid". In het beste geval kan ieder van ons slechts een beschrijving geven van onze waarnemingen, gevoelens en gedachten op dit moment. Ook al proberen we het te ontkennen, in het volgende moment kan dat allemaal veranderen. Dus waarom zouden we dan beschrijvingen van gedachten, die altijd aan verandering onderhevig zijn, "Waarheid" noemen?

[16]Een spreker kan slim, indrukwekkend en overtuigend zijn. Niettemin is die spreker - elke spreker - totaal niet geloofwaardig als het gaat om vragen als: Wie ben ik? Waarom is er iets in plaats van niets? Wat ben ik? Wat komt eerst, het bewustzijn of de hersenen? Wat gebeurt er als je sterft? Iedereen die "definitieve antwoorden" op die vragen geeft is, zeg ik, een leugenaar of ernstig misleid.

[17]En toch zie ik mensen met ware interesse in deze zaken - mensen die niet volledig gehypnotiseerd zijn door spiritualiteit, mensen die voldoende aanleg lijken te hebben om hun eigen weg te ontdekken in de kunst van het leven - nog steeds hunkeren naar het vinden van de volgende grote aanwijzing, alsof het horen van een paar woorden hen op de een of andere manier naar de "Waarheid" zou kunnen leiden.

[18]Als je je in die categorie bevindt, vraag jezelf dan het volgende af: als de aanwijzingen die je hebt gehoord werkelijk tot "Waarheid" hebben geleid, waarom ben je dan nog steeds op zoek naar de volgende aanwijzing, lees je de volgende zogenaamd "heilige" tekst, woon je de volgende satsang bij, of beoefen je weer een nieuwe discipline?

[19]Ik zou denken dat één aanwijzing alleen al genoeg zou zijn om je voorgoed af te wenden van het verwachten of wensen dat anderen je werk voor je doen. Als een aanwijzing niet op zijn minst dat kan doen, wijst zij alleen maar in de richting van nog meer verwarring.