26. Is iedereen in mijn leven slechts een illusie?


[1] V: Robert, U.G. Krishnamurti zei: "Jij denkt dat er 'iemand' is die jouw gedachten denkt, 'iemand' die jouw gevoelens voelt - dat is de illusie."

[2] Betekent dit dan dat iedereen in mijn leven ook een illusie is? Als een geliefde sterft, wat gebeurt er dan werkelijk? Hoe kan ik anders over de dood denken (in plaats van dat de dood iets slechts of verdrietigs is)?

[3] A: Het is niet aan mij om je te vertellen hoe je over de dood moet denken. Ik zou je een cameratechniek kunnen laten zien of hoe je een veganistische maaltijd klaarmaakt, maar ik kan je niet leren hoe je over de dood moet denken.

[4] Het is duidelijk dat het lichaam sterft en, eenmaal dood - zonder zijn immuniteit en andere vormen van zelfverdediging - snel wordt geconsumeerd door andere organismen. Of iets dat te maken heeft met "mijzelf", of persoonlijkheid, overleeft - wat de kern van je vraag lijkt te zijn - dat is een compleet mysterie. Iedereen die beweert dat mysterie te begrijpen, of er zelfs maar iets van af te weten, is naar mijn mening misleid, een leugenaar, of beide. Dit geldt evenzeer voor de jnani-stijl goeroes die je vertellen dat het leven dat jij leidt slechts een illusie is, maar dat zij de "Waarheid" kennen, de christenen die beweren te weten dat Jezus op je wacht in de hemel, samen met je overleden dierbaren, of de wetenschappelijke types die beweren dat het allemaal neerkomt op elektrische impulsen in de hersenen.

[5] Voorzover ik de woorden van U.G. Krishnamurti, die je zojuist citeerde, begrijp, gaat het er niet om dat het leven een illusie is of dat de dood van een dierbare een illusie is. Het is duidelijk dat het leven bestaat en dat de dood er deel van uitmaakt. Dat te ontkennen heeft geen enkele zin.

[6] Om tot de kern van de zaak te komen, denk aan de oceanen die onze dierbare Aarde bedekken. We noemen ze "oceanen", maar in werkelijkheid vormen ze slechts één watermassa, verdeeld in gebieden die verschillende namen hebben gekregen bij wijze van conventie, niet door enig wezenlijk verschil. De oceaan smaakt zout, waar je hem ook proeft.

[7] Hetzelfde is waar, weten we eigenlijk, voor het leven dat we zijn en dat we overal om ons heen zien. Er is maar één leven, één levenskracht, die zich manifesteert in ontelbare lichamen. Dit is geen spirituele mumbo-jumbo, maar een duidelijk waarneembaar feit.

[8] Geen van die lichamen, ook niet dat waar jouw naam aan verbonden is, heeft een afzonderlijk, op zichzelf staand bestaan. Zonder de andere levende wezens, samen met het levenloze kader dat die levende wezens ondersteunt, zou jij helemaal niet bestaan.

[9] Het menselijke lichaam en het menselijke denken dat we samen "mijzelf" noemen is geen keurig afgescheiden, zelfvoorzienend eiland. Het is een complex ecosysteem - een "sociaal netwerk" - dat triljoenen bacteriën en andere micro-organismen bevat die onze huid, genitaliën, mond en vooral onze darmen bevolken. In feite is het merendeel van de cellen in het menselijk lichaam helemaal niet menselijk. Het aantal bacteriële cellen in het menselijk lichaam is groter dan het aantal menselijke cellen.

[10] Stel je de feitelijkheid van het bestaan voor als een oceaan. Die levende oceaan - waarvan de mysterieuze ware aard onvatbaar lijkt voor de verklaringen van zowel religie als filosofie - manifesteert zich op verschillende manieren, waarvan er één een eindeloze reeks gedachten in het menselijk bewustzijn is - ook een volkomen mysterie, ongeacht beweringen van het tegendeel. Gedachten zijn als golven die breken op de kust en dan voor altijd verdwijnen, de een na de ander na de ander na de ander, eindeloos.

[11] Dus, met dat als achtergrond, zijn gedachten er gewoon. Ze bestaan, en we weten niet wat ze zijn of wat ze betekenen. Je maakt geen gedachten, net zomin als je een hart doet kloppen of voedsel laat verteren. Gedachten ontstaan op mysterieuze wijze, en waar ze vandaan komen weet niemand. Net als een brekende golf heeft een gedachte zijn moment en is dan voorgoed verdwenen, alleen om gevolgd te worden door de volgende golf, en de volgende, en de volgende, en de volgende ....

[12] Vanuit het gezichtspunt van het ego of het gevoel van individualiteit lijken sommige golven zinvol, en andere niet, maar dat is slechts een gezichtspunt. Je noemde de dood. Dat is een goed voorbeeld. Mensen sterven elke dag - miljoenen - en we accepteren dat, terecht, als deel van het leven, deel van de natuur - no big deal. Maar wanneer iemand sterft die we liefhebben, of iemand van wie we op de een of andere manier afhankelijk zijn, wel, dat is een heel ander verhaal. Dan voelen we het verlies en rouwen we. Misschien missen we die persoon of een andere dierbare metgezel nog jaren daarna. Levenloze objecten kunnen worden vervangen. Levende metgezellen zijn onvervangbaar. Zulke gebeurtenissen zijn echt belangrijk, ondanks de dwaze beweringen van bepaalde "spirituelen". Weg is weg.

[13] Je vraagt wat er "echt gebeurt". Wat er echt gebeurt is dat een dierbare metgezel er niet meer is. Waarom zou je niet rouwen om zo'n verlies? Als mijn rechterhand geamputeerd zou worden, zou ik hem zeker missen en dat verlies betreuren, jij toch ook? Denk je dat het zou helpen als iemand mij zou adviseren over "hoe" ik kan zien dat zo'n gebeurtenis geen slechte of verdrietige zaak is? Natuurlijk is het iets verdrietigs. Ik had een hand die ik constant gebruikte, en nu heb ik die niet meer. Dat lijkt me behoorlijk triest. Weg is weg.

[14] Dus, zoals ik het begrijp, zei U.G. niet dat gedachten een illusie zijn, noch zei hij dat mensen illusies zijn. Hij zei dat het idee van een afzonderlijke mijzelf die gedachten heeft een illusie is. Gedachten en denker zijn niet twee afzonderlijke zaken, maar twee perspectieven op hetzelfde proces, het proces van het leven.

[15] Jaren geleden, met een plotselinge, ongebruikelijke helderheid, zag ik hetzelfde. Sindsdien is er geen "ik" meer in de zin van een vaststaand persoon met wie dingen gebeuren, maar slechts een voortdurende ervaring die "mijzelf" genoemd wordt - inclusief gedachten, gevoelens en waarnemingen die bewegen als een oceaan - zonder bestemming, zonder agenda, zonder grijpen, en zonder enig begrip van de diepste mysteries. Het is een mooie en gelijkmoedige manier van leven vanuit mijn perspectief, maar maakt dat "Robert" ongevoelig voor verdriet? Natuurlijk niet. Weg is voor altijd weg.

[16] Waarschijnlijk helpt dit jou helemaal niet. Zo is het leven nu eenmaal. Dat is hoe het gaat. Mijn inzicht is mijn inzicht, niet het jouwe. Ik heb geen "hulptrucje". Ik kan mijn inzicht bespreken, en er zelfs over discussiëren, maar je snapt wat je snapt wanneer jij het snapt.