4. Gedachten deren mij niet


[1]V: Hallo, Robert. Ik kan de mogelijkheid van ontkenning en escapisme, waar jij zo behendig op wijst, niet negeren. Het vuur van oprechtheid en echte nieuwsgierigheid wordt hier vaak aangewakkerd en daar ben ik erg dankbaar voor.

[2]Ik kan me voorstellen dat het frustrerend moet zijn om steeds weer dezelfde vragen te krijgen - en ik haat het om in herhaling te vallen. Maar als de zaak eenvoudig of gemakkelijk op te lossen zou zijn, zouden er wijzen op elke straathoek staan en die zijn er gewoon niet. Het is verdomd hard werken en sommige kwesties zijn niet gemakkelijk te doorgronden.

[3]Het is een harde les, Robert, om tegen mijn eigen motivaties in te gaan. Ik heb geprobeerd onder woorden te brengen wat me blijft bezighouden met betrekking tot verlichting en aanverwante zaken. Ik belandde in een soort oneindige regressie tussen "Ik wil dit echt begrijpen, niet om wat voor reden dan ook, niet voor persoonlijk voordeel, maar alleen omdat het er is," en "Als je dat tegen jezelf moet blijven zeggen, betekent dat dat je het nog steeds op een een voetstuk wilt zetten."

[4]A: Inderdaad. Ontken nooit de mogelijkheid van zelfbedrog, want die mogelijkheid is er altijd, tenzij die er niet is. Op het moment dat het er niet is, zul je de verandering opmerken, net zoals iemand die gewoonlijk koffie met room en suiker drinkt het zou weten als plotseling de vloeistof in het kopje zou veranderen in zwarte koffie. Het is echter in eerste instantie minder makkelijk om zelfbedrog te herkennen dan om de afwezigheid ervan op te merken, wat aanvoelt als een wijd open, onbezwaarde ruimte.

[5]Dit is geen kwestie van tegen je eigen beweegredenen ingaan. Je zou gemotiveerd moeten zijn om dat te doen, en niemand kan kiezen om gemotiveerd te zijn. Het gaat er dus niet om "tegen" iets in te gaan, maar om in te zien dat op elk moment de bestaande motivaties zijn wat ze zijn, en op dat moment niet anders kunnen zijn. Die motivaties zijn jou. De "jij" die zich los of gescheiden voelt van die motivaties, zodat motivaties op de een of andere manier "tegengewerkt" kunnen worden, is de fictieve hoofdpersoon in een verhaal dat je jezelf blijft vertellen over keuze en vrije wil. Miljarden andere mensen vertellen zichzelf hetzelfde verhaal. Het is ons als kind ingeprent, en de meesten van ons komen er nooit overheen. Maar noch alomtegenwoordigheid noch overeenstemming van mening maakt een verhaal waar, enkel populair.

[6]Het gaat dus niet om het veranderen van motivaties, of zelfs om het veranderen van gedrag. Het gaat erom de onwaarheid in te zien en het begrijpen van het zich herhalende gewoonte-idee dat men kan besluiten te veranderen en vervolgens die verandering kan beïnvloeden door "wilskracht".

[7]Het gevoel van "mijzelf" als een onafhankelijke, beslissende aanwezigheid, die wellicht gelegen is in het gebied vlak achter en tussen de ogen, neemt iets dat uniform is - de totaliteit van zien, voelen en denken dat werkelijk "mijzelf" is - en creëert een splitsing tussen het "slecht gemotiveerde mijzelf" en de "beter bedoelende mijzelf" - degene die geïnteresseerd is in verlichting en hoopt die te bereiken door tegen het slecht gemotiveerde mijzelf in te werken. Maar die splitsing is fictie, en dat geldt ook voor het idee van een aparte, onthechte ik die kan observeren, oordelen, en uiteindelijk kan kiezen welke motivaties te volgen en welke te negeren. Alles wat je ziet, voelt en denkt is jijzelf. Elke splitsing is slechts conceptueel en bestaat feitelijk niet.

[8]Om het duidelijk te stellen: er zit geen "mannetje" in het midden van je schedel dat iets kan beslissen. Die homunculus is een fantoom.

[9]Niemand kan kiezen om te kunnen begrijpen. Begrijpen gebeurt wanneer het gebeurt en op de manier waarop het gebeurt. Als de woorden op deze pagina begrip teweegbrengen in het bewustzijn dat jij "mijzelf" noemt, dan zul je de valsheid van de splitsing tussen goed en slecht inzien, en zal je streven naar verlichting tot een einde komen. Niet dat "jij" er een einde aan maakt, maar wanneer het inzicht verandert, verandert het gedrag op natuurlijke wijze mee.

[10]Zonder dat begrip zal deze tweedeling zich blijven afspelen in de trant van topdog versus underdog gesprekken die we allemaal in een of andere vorm wel kennen:

[11]Top Dog: "Je zou dat echt niet moeten doen (willen, vrezen)."
Underdog: "Doe me een lol. Ik doe mijn best."
Top Dog: "Je bent zo'n zwakkeling."
Underdog: "Ja, maar daar kan ik niets aan doen."
Enzovoort, ad infinitum.

[12]De enige "werkelijkheid" die je ooit kunt kennen is de totaliteit van wat je op dit moment ziet, voelt en denkt - in elk aspect. Niemand creëert dat. Niemand doet dat. Het is gemaakt uit één stuk en kan niet gesplitst worden. Geloof mij niet op mijn woord met betrekking tot dit of dat of wat dan ook. Kijk er eens naar. Vraag jezelf af of die bewering waar is.

[13] Wanneer je geïnteresseerd bent in verlichting, heeft het geen zin om die interesse te ontkennen. Het heeft geen zin om "mijzelf" op die manier af te splitsen van de ervaring van moment tot moment, noch zou "mijzelf" ooit afgesplitst kunnen worden, zelfs als daar een reden voor zou zijn. Ervaring is een geheel, en jij bent dat - geheel en al. Met dat alles in gedachten, zonder te proberen iets te veranderen, laat gewoon toe dat, wat er in elk uniek moment ontstaat, is wat het is, en wellicht zul je dan inzien wat dit moment eigenlijk is.

[14]Ik hou zelf niet van het woord "verlichting". Ik zeg liever dat ik wakker ben, wat, gezien het bejubelen dat verbonden is met het gewijde idee van verlichting (denk aan het cliché van een gelukzalig, stralend "zelf-gerealiseerd wezen" of "volmaakte meester"), een veel bescheidener bewering is.

[15] Voor mij betekent "wakker zijn" meestromen met de zodanigheid van elk moment - van moment tot moment - zonder te zoeken naar "betekenis" of antwoorden, of te eisen dat iets anders is dan het in feite is.

[16] Als men niet verlicht is, dan is "verlichting" enkel iets van horen zeggen, iets waarover men in eerste instantie niets weet - een fantasie. En het is een gevaarlijk soort fantasie - en dat is waar je vraag mee begon - omdat het eindeloos voer verschaft voor escapisme, waarmee ik bedoel rondlopen in een trance, de gedachte van toekomstige realisatie najagend. Op die manier leven is als een ezel in beweging krijgen door een wortel voor zijn neus te laten bungelen. Ik heb drie ezelgezellen, en die truc werkt prima bij hen. Laat ze de wortel zien, en ze blijven gewoon "voorwaarts" gaan, wat voor hen betekent waar de wortel is. Voor jou is de wortel de fantasie van "verlichting" - de belofte van een ik die "beter" is en beter af is dan waar jij nu bent.

[17] Dat is een beeld - een denkbeeld - maar er is de ervaring deze levendigheid te zijn die niet bedacht is en die niets belooft. We hebben dat allemaal wel eens gezien en gevoeld, jij ook, denk ik.

[18]In dat licht bezien kunnen mijn gedachten mij niet veel schelen, dus deren ze mij niet.