Amor fati


"Mijn formule voor grootheid in een mens is amor fati: dat men niets anders wil, niet vooruit, niet achteruit, niet in alle eeuwigheid. Niet slechts dragen wat noodzakelijk is, nog minder het verbergen - alle idealisme is lankmoedigheid tegenover wat noodzakelijk is - maar het liefhebben." Friedrich Nietzsche

We denken allemaal dat we de dingen anders hadden kunnen doen dan we deden en ook dat we een keuze hebben voor wat er in de toekomst met ons gebeurt. Maar is dat echt zo?

Het geloof in een machtig zelf komt met name tot uiting in het idee dat je door iets heel graag te willen het universum kan dwingen om je het gewenste ook te bezorgen. Denk hierbij aan fenomenen als The Secret (zou werken via 'the law of attraction') en de Results Course van het Natale Institute.

Wij geloven dat dit waar is omdat wij denken dat wij een bepaald begrip hebben van tijd en oorzakelijkheid. Wij denken ook dat er een centrale, vaste persoon in ons is (de persoon die wij denken te zijn) die keuzes maakt en zo de loop der gebeurtenissen beïnvloedt. Maar nogmaals, is dat juist?

Brain Activity Before Voluntary Action Stel dat ik besluit een slokje van mijn koffie te nemen. Wat is er dan precies gebeurd? En had ik het ook niet kunnen doen? Laten we eens kijken wat de wetenschap, met name de neurowetenschap, hierover te zeggen heeft. Zie bijvoorbeeld het uitvoerige artikel 'Neuroscience of free will' in Wikipedia.

In het artikel kun je lezen dat men tegenwoordig in staat is om met behulp van fMRI te zien wat er in de levende hersenen gebeurt voor, tijdens en na een bepaalde actie van een proefpersoon, zoals het maken van een vuist of het nemen van een slok koffie. Dan blijkt dat er tot 7 seconden (!) voordat de handeling daadwerkelijk wordt uitgevoerd al onbewuste activiteit in de hersenen is, terwijl de gedachte of het gevoel om de handeling te willen en te doen pas later ontstaat, soms zelfs na de handeling.

Met andere woorden, volledig onbewuste processen hebben al bepaald dat ik een slok van mijn koffie ga nemen, zelfs voordat ik bewust de beslissing neem om te drinken. De eigenlijke 'beslissing' komt dus achteraf en is niet meer dan een soort (onnodig) 'commentaar'. Dat betekent ook dat als de actie eenmaal heeft plaatsgevonden, er geen sprake van kan zijn dat het niet had kunnen gebeuren.

Ik merk ook dat ik van tevoren absoluut geen idee heb wat ik over een minuut of zo zal denken of doen. Gedachten en acties gebeuren gewoon. De letters verschijnen op het scherm. Ik 'hoor' de woorden die ik wil typen in mijn hoofd. Ik weet niet hoe ze daar zijn gekomen. Ik heb het niet 'besloten'. En zelfs als dat zo zou zijn, wie of wat heeft dan besloten dat er een besluit moet/zal worden genomen? Die zogenaamde beslissing verschijnt ook gewoon.

En als je erover nadenkt, is het ook duidelijk dat elke gebeurtenis afhankelijk is van en veroorzaakt wordt door een praktisch oneindig aantal factoren (waaronder genetica, opvoeding, cultuur, het handelen van anderen, het weer, natuurkrachten, ad infinitum), die hier en nu spelen, maar die een geschiedenis hebben die teruggaat tot de 'Big Bang' en misschien nog wel verder in het verleden.

Mijn slok koffie, nu, is onlosmakelijk en oorzakelijk verbonden met alles wat zich op dit moment in het hele universum afspeelt. In feite is niemand persoonlijk verantwoordelijk voor zijn of haar gedrag. Ik niet, jij niet, niemand. We kunnen, op elk moment, niet anders zijn dan wie we zijn.

Maar bedenk tegelijkertijd dat 'iets begrijpen' ook iets is dat gebeurt en dus alles beïnvloedt, inclusief ons eigen gedrag:

"Wanneer begrip verandert, verandert gedrag, zonder dat iemand iets 'doet'."

zegt Robert Saltzman.

Het zou dus kunnen zijn dat wanneer je begrijpt dat alles gebeurt wanneer het gebeurt, en dat niets anders had kunnen gebeuren - er een ontspanning plaatsvindt, die je in staat stelt om te omarmen wat er ook gebeurt, ook bekend als je 'lot' of je 'leven': amor fati.