Over Rajneesh


Ik heb me geïnvolveerd in de beweging rond Rajneesh sinds begin jaren '80 en werd een officiële volgeling, oftewel 'sanyassin' in 1983. Zie verder de inleiding.

Ik durf nog steeds niet hardop te zeggen dat de sannyas-beweging een sekte was, omdat we tenslotte vrij waren om te komen en gaan wanneer we wilden, maar toch kan ik zeggen dat velen van ons, waaronder ikzelf, zich sektarisch gedragen hebben. Omdat wij het licht hebben gezien. Omdat wij met de Verlichte Meester zelf op weg zijn naar Verlichting. Ikzelf heb zo gedacht en ik weet zeker, velen met mij. En toch moet ik oppassen niet weer in die val te lopen, want als ex-sannyasin kan ik opnieuw neerkijken op al die 'domme, naïeve gelovigen'.

De waarheid is dat ik me nooit echt op mijn gemak heb gevoeld bij de hele cultuur van het sannyas gebeuren: de liedjes, de folklore, het bijgeloof, de paranoia, maar aan de andere kant wilde ik er ook deel van uitmaken en dus deed ik mee aan veel van die onzin. Ik ken de liedjes nog steeds uit mijn hoofd. Wel heb ik bedankt voor de excessen, bijvoorbeeld de cultus rond stukken marmeren vloer uit zijn verblijf in de ashram die (nog steeds!) als relikwieën worden verkocht ('Osho marble'). Echt belachelijk, net als de bijeenkomsten van de 'White Robe Brotherhood'. En mensen gaan niet dood, maar 'verlaten hun lichaam'. Echt waar? Er wordt niet gesproken over 'God', maar het gebeuzel over het 'Bestaan' verhult eigenlijk hetzelfde, enzovoort. In die zin is er weinig verschil tussen de sannyas-gemeenschap en andere religieuze gemeenschappen. Ik heb ook machtsmisbruik ervaren door centrumleiders en therapeuten en ik heb me zelf ook schuldig gemaakt aan dit gedrag en natuurlijk is de sannyas-beweging ook daar niet uniek in.

Ook durf ik niet te zeggen dat Bhagwan / Osho een oplichter was, hoewel ik mijn twijfels heb over zijn rol in de gebeurtenissen in Oregon (zie de Netflix documentaire "Wild Wild Country"). Daarnaast is er de hypnotiserende kwaliteit van zijn lezingen en ik denk dat hij zich terdege bewust was van die kwaliteit en wat het effect was op de mensen tot wie hij zich richtte... Bijvoorbeeld:

De boodschap in deze video klinkt absoluut OK (voor mij toch), maar de methode is die van de hypnotiseur: de trage, slepende stem, de lange halen aan het eind van de woorden, ogen die niet knipperen, de bewegingen van de handen. Ze brengen je gemakkelijk in een soort aangename trance. Heel goed gedaan! En dat merk je pas, als je niet, of niet meer, 'onder invloed' bent.

Maar veel belangrijker, gevaarlijker en opdringeriger (voor mij dan toch) is het idee van 'Verlichting' als een permanente toestand. Een toestand die in de toekomst bereikt kan worden na voldoende inspanning en zuivering. Ik en vele tienduizenden met mij hebben lang geloofd (en velen geloven nog steeds) dat Bhagwan als 'Verlichte Meester' in die staat was en dat zijn zogenaamde meesterschap ons kon helpen daar ook te komen. Ik weet nu dat dit onzin is. Elke ervaring gaat voorbij. Permanentie van wat dan ook is een illusie. Het heeft absoluut geen zin om de illusie van verlichting na te streven.

Ik vraag me liever af wat er hier en nu aan de hand is. Wat weet ik zeker hier en nu? Waarom is er de behoefte om weg te lopen van wat hier en nu is? Wat doet me zoeken?

En Bhagwan heeft waarschijnlijk een ontwakingservaring gehad, maar was verder gewoon een mens zoals jij en ik, niet meer en niet minder. Een gewoon mens dus, maar met een uitzonderlijk charisma, een enorme leesbaarheid, een meer dan uitstekend inzicht in de menselijke natuur en een gezond 'fuck-you' ten opzichte van conventionele religie en politici. Maar, naar mijn mening, ook met een gigantisch ego dat voortdurend gevoed moest worden door zoveel mogelijk aanbidders.

Het is nog steeds moeilijk voor mij om Rajneesh als een gewoon mens te zien en niet als een verheven figuur op een voetstuk, zo sterk is de hypnose en de indoctrinatie geweest. In dat opzicht neem ik het hem ook kwalijk dat hij absoluut niets gedaan heeft om volgelingen te weerhouden van aanbidding en verering, integendeel. Ik krimp ineen als ik sannyasins in extase 'Oshooooo' hoor roepen. Echt niet gezond, wat mij betreft.

Trouwens, Zen heeft een uitstekend antwoord: "Als je de Boeddha op de weg tegenkomt, dood hem". Geen aansporing tot moord natuurlijk, maar een 'aanwijzing' om in te zien dat niemand in staat is om je de belangrijkste dingen in het leven te leren: "wie of wat ben ik, wat is dit leven, wat gebeurt er als ik sterf?" Wanneer je dit kunt aanvaarden, houdt de afhankelijkheid van de therapeut, van de goeroe op. Zij/hij blijkt een mens te zijn die lijdt net als jij en ik.

Op Rajneesh's graf staat "Nooit Geboren, Nooit Gestorven". Really?

Er bestaat niet zoiets als een persoon die nooit geboren is. Elke persoon die geboren wordt, komt voort uit het huwelijk van DNA-codes via seks. Het sperma dat naast de spermacel reist die toevallig als eerste binnenkomt, krijgt geen tweede kans. Weg is weg. Geboorte is in samenspraak met de eicel. DNA is de architectuur, niet religieuze BS. Al het leven geboren uit DNA vergaat. Wat begint, eindigt. Er is geen ontsnappingsluik of hiernamaals. Vergankelijkheid is vanzelfsprekend. Verlichting is ontwaken uit het bijgeloof, de mythologie en de heilige hiërarchieën van de Donkere Middeleeuwen, naar de wetenschap, de evolutie, de feiten, de astronomie, de antropologie en het gezond verstand. Verlichting gaat niet over geloven in eenhoorns en eeuwig leven in een sublieme staat. Het gaat erom uit de hypnose te komen. Beweren dat je iets "weet" over theologieën, kosmologieën en hemelwegen is aangeleerde onwetendheid. De priesterklasse is de priesterkaste. Hun visie is niet die van gelijkheid, maar van hiërarchie. Het is verheerlijkte apartheid en hun heilige maaltijdkaartje. Dit wil niet zeggen dat het leven geen onbegrijpelijk wonder is. Het is en ons geboorterecht, noem het wat je wilt. Spiritualiteit bezit het niet." John Troy on Facebook

Tot slot:

Joan Tollifson over leraren en therapeuten:

Hoe beïnvloeden verschillende leraren, sprekers, leringen of boodschappen mij?

Dit is een prachtige vraag om mee te leven als je leest, luistert of werkt met verschillende mensen die schrijven of praten over non-dualiteit, bewustzijn, meditatie, spiritualiteit, of hoe ze het ook beschrijven.

Wijzen ze je naar het hier en nu, precies zoals het is?

Kom je weg met het gevoel dat je iets mist, dat er iets meer te krijgen is, dat zij iets hebben wat jij niet hebt, dat je nog eens naar hen terug moet gaan om het echt te "begrijpen"?

Spreken ze vanuit aanwezigheid en hun eigen directe zien, of lijken ze te komen vanuit een intellectuele plaats of vanuit overtuigingen? Roept het luisteren naar hen open aanwezigheid in u op, of raakt u verstrikt in gedachten?

voelt u zich ontspannen, wakker en verlost van het zoeken in hun aanwezigheid, of voelt u zich meer en meer verstrikt in mentale verwarring en het verlangen naar iets waarvan u denkt dat het ontbreekt?

Maken ze zichzelf speciaal of anders? Vertellen ze je hun ontwakingsverhaal, of benadrukken ze het ontwaken dat hier is en aan niemand toebehoort?

Spreken zij tot u met nederigheid, als een mede-ontdekkingsreiziger, of spreken zij op de een of andere manier als uw superieur, als de Meester, degene die alles weet, degene die alle antwoorden heeft, de Autoriteit, de Verlichte?

Bent u vrij om in twijfel te trekken wat zij zeggen?

Kan je "buiten het podium" met hen omgaan als gewone mensen, of leer je hen enkel kennen in een zeer gecontroleerde omgeving, wanneer zij "op het podium" staan als leraar?

Onthullen en delen ze hun menselijke kant (hun eigen tekortkomingen, twijfels, onzekerheden, fouten, of wat dan ook), of komen ze over als boven alles en perfect?

Spreken zij met zekerheid over metafysische zaken die in feite de epistemologische grenzen van een mens te boven gaan? Beweren zij te weten hoe het hele universum in elkaar zit? Geven zij onzekerheid toe? Staan zij open voor het zien van dingen die zij eerder niet hadden gezien, voor het veranderen van hun mening?

Drijven zij overtuigingen, conclusies en antwoorden op, of nodigen zij uit tot een soort van steeds nieuwe, open verkenning en ontdekking, niet wetende wat ontdekt zal worden?

Heeft u het gevoel dat u samen met hen op onderzoek uitgaat, dat u samen kijkt en luistert en zich afvraagt op een gedeelde manier, als vrienden, of zijn zij degene die alles weten en volgt u hen?

Dagen ze je soms uit, zetten ze je onder druk, maken ze je misschien zelfs overstuur? En als dat zo is, is het dan op een manier die je uiteindelijk waardeert als zijnde behulpzaam, of is het op een manier die beledigend en vernederend aanvoelt?

Wat denk je dat ze van je willen, als ze al iets van je willen? Is er een heel systeem waar je je voor moet inschrijven, een organisatie waar je lid van moet worden? Als er een organisatie is of verschillende evenementen of programma's worden aangeboden, heb je dan het gevoel dat je die nodig hebt om ergens beter uit te komen, of worden ze in een andere geest aangeboden, als gewoon manieren om te blijven verkennen en verduidelijken?

In zekere zin is er geen pad naar Hier-Nu omdat we altijd al hier zijn. En er is geen ontwaken in die zin omdat we al wakker zijn. Maar we herkennen dat niet altijd. Ons dat ten volle realiseren (het echt maken), wakker worden tot waar we zijn, ontnuchteren van de zoektocht naar een betere morgen en een beter "ik", wakker worden uit de hypnotische trance van onze verhalen en ideeën, het verschil onderscheiden tussen de kaart en het territorium (tussen conceptuele formulering en directe ervaring)-dit is een zich ontvouwend proces zonder einde. Leraren kunnen heel behulpzaam zijn in dit proces - dat zijn ze voor mij geweest en soms zijn ze dat nog steeds. Het is gezond om te erkennen wat we niet weten of nog niet volledig hebben gerealiseerd, en om toe te geven dat iemand anders in die zin misschien "verder" is op het pad zonder paden, en ons dus kan helpen. Het is geen schande om hulp te vragen, en vals egalitarisme is net zo verderfelijk als autoritarisme.

Met deze vragen wil ik niet suggereren dat iedereen even helder is of even vrij van verwarring en begoocheling, of dat je voortijdig moet weglopen en genoegen moet nemen met een leven van verwarring en ellende omdat je in het IDEE bent getrapt dat je niets anders "zou moeten" willen. Het verlangen om wakker te worden komt uit de diepste plaats in ons. Maar het wordt vaak gekaapt door het ego en op een zijspoor gezet in een zoektocht naar exotische ervaringen, definitieve inzichten, een perfecte persoonlijkheid, een leven zonder pijn, of vrijheid van elke vorm van onzekerheid.

Deze vragen zijn bedoeld om ons allemaal uit te nodigen om vraagtekens te zetten bij de manieren waarop we autoriteitsfiguren of ouderlijke figuren zoeken, de manieren waarop we onszelf ervan weerhouden om op eigen benen te staan en te vertrouwen op onze eigen inzichten, de manieren waarop we blijven zoeken lang nadat we hebben gevonden. Velen van ons hebben veel zelftwijfel en een diep gevoel van gebrek en onwaardigheid, en het is maar al te gemakkelijk om aan te nemen dat iemand die vooraan in de kamer zit en met gezag en zekerheid spreekt, superieur moet zijn aan ons, en wel moet weten waar hij het over heeft. En dat is misschien helemaal niet waar. Deze vragen kunnen dus nuttig zijn om mee te leven als we met verschillende leraren en groepen omgaan. Uiteindelijk is natuurlijk het leven zelf de leraar. Elk moment is de leraar.

De therapeut bij wie ik in 1973 nuchter werd na mijn bijna fatale duik in alcohol en drugs vroeg me eens hoe ik me voelde over onze relatie. Ik zei haar dat ik het gevoel had dat zij alle macht had. "Ik heb ook alle macht," zei ze tegen me. "Je gaf het aan mij. Je gaf het aan mij voor een doel, en als je er klaar voor bent, neem je het terug. Je zult al mijn vaardigheden leren, en je zult je eigen therapeut zijn." Ze geloofde dat therapie een relatief kortdurend proces moest zijn. Je leert om op je eigen benen te staan. Ik was een jaar bij haar, en ik leerde haar vaardigheden. Wat zij zei was een prachtige beschrijving van de gezonde ouder/kind, of leraar/leerling, of therapeut/cliënt relatie. Dit zijn allemaal potentieel nuttige relaties, vaak essentieel, maar het is belangrijk dat ze geen permanente afhankelijkheid worden. Het kind moet opgroeien en het huis verlaten, de cliënt moet de therapie verlaten, en de leerling moet de leraar verlaten - en dat betekent niet dat de leerling de leraar nooit meer mag zien, of dat de leerling misschien niet iets meer van de leraar zal leren (of omgekeerd). Ze kunnen nog steeds samen wonen of werken, misschien blijven ze vrienden, dus het vertrek heeft niet altijd te maken met fysieke afstand. Het gaat om wat de Boeddha bedoelde toen hij zei: "Wees een lamp voor jezelf." Het gaat over vertrouwen op je eigen licht. En dat is niet echt JOUW licht; het is gewoon LICHT. Niemand bezit het. Niemand staat er echt los van.