Uitgangspunten


Aangezien er een gigantische spraakverwarring bestaat over termen als 'werkelijkheid', 'verlichting' en 'bewustzijn' en dergelijke lijkt het me een goed idee om hier een overzicht te geven van wat ik er hier mee bedoel. Voorlopig toch.

'Mind' of 'geest' is in dit verhaal een ander woord voor het proces van de stroom van gebeurtenissen, die ons leven IS. Een gedeelte van die stroom is - wanneer de mind min of meer wakker is - min of meer bewust. Andere gedeeltes van de stroom vormen onderstromen die onbewust of half bewust zijn. Stroom en onderstromen beïnvloeden elkaar en samen geven ze vorm aan onze beleving van het voortdurende, maar telkens veranderende moment. Mind is wellicht een gevolg van processen in onze hersenen. Andersom zou ook kunnen (onze hersenen zijn een proces in de geest). Niemand weet, volgens mij, en kan weten wat hiervan waar is en hoe dit gebeurt, maar het verband tussen geest en hersenen is mijns inziens onweerlegbaar.

Met werkelijkheid bedoel ik dat wat hier en nu gebeurt, in andere woorden: onze ervaring, ons leven, deze voortdurende en continu veranderende stroom van kleuren, geluiden, gevoelens en gedachten, of met nog een ander woord: dit universum. Werkelijkheid valt, voor zover ik weet, volledig samen met mind. Beide termen zijn in feite verwisselbaar. Mind heeft geen inhoud. Mind is de inhoud. We kunnen niet weten of er 'iets' is dat buiten de mind valt. Wat zou er buiten onze ervaring kunnen vallen? Wat mind/wereld IS kan onmogelijk geweten worden en is een vraag zonder betekenis.

Om mind en werkelijkheid niet te scheiden en als eenheid te benoemen spreek ik hier ook wel over 'mind/wereld'. Andere synoniemen zijn bijvoorbeeld 'dit (bewuste) leven' of enkel 'Dit'.

Bewustzijn is in mijn terminologie geen ding, geen 'space', geen 'container'. Bewustzijn is een kwaliteit van de mind op een bepaald moment van onze ervaring. Bewustzijn vertoont gradaties, gaande van compleet bewusteloos, zoals in diepe slaap of onder narcose tot volledig aandachtig en 'aware'. Het kan vernauwd zijn wanneer we op iets focussen, maar ook wijd open, niets buiten sluitend.

Vaak wordt elders de term 'bewustzijn' of 'gewaarzijn' gebruikt op de manier waarop ik de term 'mind' gebruik.

Het zelf, de psyche of de persoonlijkheid is niet meer dan een proces te midden van alle andere processen die zich hier en nu als mind/wereld afspelen.

Het ik is een gezichtspunt ('point of view') op en van het proces van de werkelijkheid en fungeert als zelf-referentie in communicatie met anderen.

'Ontwaken' is het proces van het afnemen van de behoefte aan en het streven naar permanentie, zoals voor altijd gelukkig zijn, of nooit meer lijden, of het krampachtig vasthouden aan opinies en standpunten. Het is het afnemen van de drang om anders te zijn, beter te zijn, dan wat er hier en nu ervaren en gevoeld wordt. Tegelijkertijd kan ontwaken gezien worden als een proces waar elk bewust wezen in opgenomen is en waarbij het mogelijk is dat men steeds helderder wordt over deze werkelijkheid en je plaats daarin. Het proces van ontwaken heeft geen eindpunt. 'Volledig ontwaakt' zijn kan dus niet geclaimd worden. Iedereen is min of meer ontwaakt. Robert Saltzman zegt het volgende over zijn eigen gevoel van ontwaakt zijn:

"Ontwaakt zijn is niet een of andere super-verwezenlijking, maar gewoon de vrijheid om je op je gemak te voelen met jezelf, en stap voor stap te leven zonder ergens een punt van te maken of te proberen iets te bereiken. Deze ontspanning kan niet plaatsvinden wanneer iemands geest gevuld is met tweedehands concepten over de "werkelijkheid". Dus "ontwaakt" betekent gewoon aanwezig zijn zonder perfectionistisch streven en zonder na te jagen wat anderen beweren bereikt te hebben. Dit is heel gewoon, maar gewoon zijn lijkt niet veel aantrekkingskracht te hebben op hen die fantasieën koesteren over "transcendentie", wat, afkomstig uit het Latijn, letterlijk betekent voorbij klimmen aan wat men op dit moment feitelijk is, alsof men dat werkelijk zou kunnen." 1)

Ontwaken is een afbraakproces. Het komt neer op volkomen gedesillusioneerd raken, en het omarmen van niet-weten.

Een ontwakingservaring ('satori', of 'kensho') is het plotselinge inzicht dat permanentie en elk vasthouden uiteindelijk onmogelijk is. Het leven zoals het is wordt ook gezien zoals het is. Vaak wordt in zo'n ervaring ook gezien dat het zelf in feite niet afgescheiden is van de rest van het wereldproces, maar er een onderdeel van uitmaakt. Je kunt ook ineens het gevoel hebben dat alles op zijn plaats valt, dat alles wat er gebeurt op een fundamenteel niveau oké is, omdat je ziet dat het niet anders kan zijn dan het is.

Maar ook die ervaring als zodanig gaat voorbij, omdat het ervaren van onafgescheiden zijn, of absoluut content zijn, uiteindelijk niet vol te houden is in het dagelijks functioneren en natuurlijk ook omdat sowieso alles voorbij gaat. Het enige wat eventueel blijft hangen is het weten dat 'mijzelf' niet bij machte is om te doen. Alles gebeurt gewoon.

'Verlichting' is een term die ik liever niet gebruik, omdat hier de spraakverwarring misschien wel het hevigst is, vooral omdat iedereen een ander beeld heeft van wat 'verlichting' zou inhouden en meestal zijn die beelden al te grandioos, onbereikbaar en onmogelijk.

"[...] alles ontstaat samen zoals het gebeurt - als een heel systeem. Sommige mensen proberen dat systeem het 'Zelf' te noemen en zeggen graag dat zij dat zijn, maar ik voel dat niet zo. Ik heb mijn eigen kleine innerlijke wereld, dat is zeker, maar die wereld is niet HET "Zelf"; het is 'mezelf', en jij hebt een ander 'mezelf'. In het beste geval is 'ikzelf' slechts een klein kenmerk van het systeem, niet het hele systeem. Het is een vreemd soort grootheidswaanzin zich voor te stellen dat men gelijk is aan 'God', of Brahman, zoals sommige Hindoes geloven. En toch, zich dat inbeelden is wat sommige mensen beschouwen als 'Verlichting' of 'zelfrealisatie'. Persoonlijk voel ik me veel meer thuis in de gewone wereld van mensen, ezels en bluebirds." 2)

Met Ont/dekken tenslotte, bedoel ik het doorzien van de gedachtepatronen die het ervaren van het loutere, naakte bestaan van ons leven verhinderen. Ik noem het 'ont/dekken', omdat het tegelijkertijd zowel ontdekken is als bedekkkingen verwijderen.

1) Robert Saltzman, De tienduizend dingen, Hoofdstuk 18
2) Robert Saltzman op Facebook