Voorwoord


Ik zal maar gelijk met de deur in huis vallen. Alles wat ik hier te zeggen heb is samengevat in de volgende, meer dan 1000 jaar oude, uitspraak van de wijze Sengts'an in de Hsin-Hsin Ming:

Sengtsan

"Het is echt niet nodig om achter de Waarheid te zoeken, maar het is wel nodig om vooringenomen opvattingen uit te roeien."

De meeste mensen hebben de neiging om van alles, zonder enig bewijs, zonder enige geldige reden, gewoon maar aan te nemen. Omdat het er van kinds af aan ingepompt is. Omdat we ons hebben laten overtuigen, om wat voor reden dan ook. We geloven in de teksten die bij een bepaalde godsdienst of politieke overtuiging horen, of omdat een machtig iemand het beweert, of omdat het ons op de een of andere manier wel uitkomt, of omdat het aansluit bij wat we toch al geloven. We geloven dingen, omdat het ons troost geeft, of hoop. Oh, we geloven zo graag. Sommige van die overtuigingen zijn zo diep verankerd, dat we niet eens meer weten dat het 'maar' om een denkbeeld gaat, en niet om werkelijke kennis. We voelen ons zeker, want iedereen lijkt er wel zeker van te zijn. Maar is die zogenaamde zekerheid wel legitiem? En wat is de prijs die we betalen voor onze (goed)gelovigheid?

Er was een Japanse Zen meester genaamd Nan-in die leefde tijdens het Meiji tijdperk (1868-1912).

Toen hij nog leraar was, kreeg hij bezoek van een universiteitsprofessor die nieuwsgierig was naar Zen.

Uit beleefdheid schonk Nan-in de professor een kopje thee in.

Terwijl hij inschonk, werd het kopje van de professor vol, maar Nan-in bleef inschenken. Toen de professor het kopje zag overlopen, kon hij zich niet langer bedwingen en zei: "Het is overvol. Er gaat niets meer in!"

Nan-in wendde zich tot de professor en zei: "Net als het kopje zit je te vol met je eigen meningen en speculaties. Hoe kan ik je Zen tonen tenzij je eerst je kop(je) ledigt?"

Mocht je een hart voor de werkelijkheid hebben en geen genoegen (meer) nemen met wat door wie dan ook gezegd en geschreven is, inclusief de woorden op deze pagina's, stel ik voor om de uitspraak van Sents'an ter harte te nemen en te onderzoeken wat werkelijk is en wat in feite niet meer zijn dan vooringenomen opinies en overtuigingen die geen ander functie hebben dan de werkelijkheid juist te versluieren en je te behoeden voor de naakte realiteit van je bestaan.

En dat is het onderwerp van deze verhandeling: 'je kop legen' en onderzoeken wat enkel geloof is en wat werkelijke kennis. Er is moed voor nodig om dit onderzoek, dit ont-dekken, tot op de bodem uit te voeren. En op de bodem wacht de rauwe, naakte werkelijkheid, ontdaan van alle franje en leugentjes om bestwil. Op de bodem wacht ook het einde van de wanhoop, van de neurose, van het ongemak, van het nooit genoeg zijn of genoeg hebben, de keerzijde van ons geloof, van elk geloof.

Ik zou liegen als ik zou beweren dat ik zelf al 'geland' ben. Misschien is het zelfs zo dat er feitelijk geen echte bodem is en ont/dekken een eindeloze onderneming, of zoals Adam J. Pearson zegt:

"Mijn ervaring is dat een vrije val in de onbeantwoordbaarheid, het opgeven van alle autoriteiten en hun doctrines aan de uitgestrektheid van het niet-weten, aanvoelt als een heerlijke kwetsbaarheid, een heerlijk onbekende openheid, zonder beloften en garanties.

Niets gebroken, niets hersteld. Alleen de val.

Deze val in het niets, deze val in het hier, is tegelijk een tuimeling in het nu, een struikeling in het leven die het stof van ideologieën, zowel spirituele als politieke, uit de rauwheid van onze ogen schudt.

...

Tot mijn verbazing vind ik in dit vergezicht van onwetendheid alles weer wijd open, zo open dat zelfs de goeroes het niet kunnen afsluiten, want hier zijn zelfs zij totaal ten einde raad." 1)

Ik ben me wel bewust van de richting van het vallen. Om te ont/dekken moet je alert zijn, en vooral nieuwsgierig naar wat er in het denken opkomt en je vervolgens meedogenloos afvragen of wat je denkt wel echt waar is. En gemakkelijk is dit zeker niet:

"Wij mensen houden ervan als dingen van een leien dakje gaan. We hunkeren naar zekerheid en troostende concepten. We willen dat onze overtuigingen ondersteund en goedgekeurd worden, niet uitgedaagd en mogelijk in diskrediet gebracht. Dat psychologische feit wordt 'confirmation bias' genoemd. Kort gezegd: mensen hebben de neiging te veel gewicht toe te kennen aan bewijzen die bevestigen wat zij reeds geloven of willen geloven, terwijl zij te weinig gewicht toekennen aan bewijzen die in tegenspraak zijn met wat zij reeds geloven of willen geloven, of die zij uit de hand wijzen of zelfs helemaal vergeten." 2)

1) Adam J. Pearson, Views from the grave
2) Robert Saltzman, De tienduizend dingen, Hoofdstuk 29