Amor fati

| Ton Haarmans

Amor fati

Nietzsche

"Mijn formule voor grootsheid in een mens is amor fati: niets anders willen, niet voor wat komt, niet voor wat geweest is, niet in alle eeuwigheid. Verdraag niet alleen wat nodig is, en verberg het nog minder – al het idealisme is leugenachtigheid tegenover wat nodig is – maar omarm het."

Friedrich Nietzsche


We denken allemaal dat we dingen anders hadden kunnen doen, dan we gedaan hebben en insgelijks dat we een keuze hebben voor wat er met ons gebeurt in de toekomst. Maar is dat wel zo?
We denken dat dit zo is omdat we een bepaald begrip denken te hebben van tijd en oorzakelijkheid. We denken ook dat er een centrale, vaste, persoon in ons bestaat (de persoon die we denken te zijn) die keuzes maakt en op die manier de loop van de gebeurtenissen beïnvloedt. Maar nogmaals, klopt dat wel?

readyness potential Stel, ik beslis een teug te nemen van mijn kop koffie. Wat is er dan precies gebeurd? En had ik het ook niet kunnen doen? Laten we eens kijken wat de wetenschap, met name de neurologie, hier over te zeggen heeft. Zie bijvoorbeeld het uitgebreide artikel 'Neuroscience of free will' in Wikipedia.

Tegenwoordig zijn ze dus in staat om met behulp van bijvoorbeeld fMRI te zien wat er in het levende brein gebeurt voor, tijdens en na een bepaalde actie van een proefpersoon, zoals een vuist maken of een teug van een kop koffie nemen. Het blijkt dan dat er tot wel 7 seconden (!) voordat de handeling feitelijk gedaan wordt er al onbewuste activiteit in het brein is, terwijl de gedachte of gevoel van het willen en doen uitvoeren van de actie pas later ontstaat, soms zelfs pas na de handeling.

Met andere woorden, volkomen onbewuste processen hebben al bepaald dat ik een teug ga nemen van mijn koffie, al voordat ik bewust de beslissing neem om die koffie te drinken. De feitelijke 'beslissing' komt dus achteraf en is niet meer dan (onnodig) 'commentaar'... Dat betekent ook, dat als de handeling eenmaal gebeurt is, er geen sprake van kan zijn dat ze niet had kunnen gebeuren...

Ik merk ook dat ik absoluut niet van te voren weet wat ik over een minuut of zo zal denken of doen. Gedachten en handelingen gebeuren gewoon. De letters op het scherm verschijnen. De woorden die ik wil typen 'hoor' ik in mijn hoofd. Hoe ze daar komen weet ik niet. Ik heb die niet 'beslist'... En zelfs al zou dat zo zijn, wie heeft dan beslist dat er een beslissing genomen moet/zal worden? Ook die zogenaamde beslissing verschijnt gewoon.

Time En als je er over nadenkt dan is het ook duidelijk dat elke gebeurtenis afhankelijk is en veroorzaakt wordt door een praktisch oneindig aantal factoren (o.a. genetica, opvoeding, cultuur, de handelingen van anderen, het weer, natuurkrachten, ad infinitum), die hier en nu spelen, maar die een geschiedenis hebben die terug gaat tot op de 'Big Bang' en misschien nog wel verder in het verleden...


Mijn teug van de koffie nu, is dus onlosmakelijk en oorzakelijk verbonden met alles wat er op dit moment speelt in het ganse universum...

In feite is dus niemand persoonlijk verantwoordelijk voor zijn of haar gedrag. Ik niet, jij niet, niemand niet. We kunnen niet anders zijn dan wie we zijn. Bedenk echter tegelijkertijd dat 'iets begrijpen' ook iets is dat gebeurt en dus invloed heeft op alles wat er verder gebeurt, inclusief je eigen gedrag:

"When understanding changes, behaviour changes, without anyone 'doing' anything."

Robert Saltzman

Het zou dus kunnen dat, wanneer je snapt dat alles gebeurt, wanneer het gebeurt en dat er niets anders had kunnen gebeuren – er een ontspanning plaatsvindt...waardoor je in staat zal zijn om wat er gebeurt, ook bekend als je 'lot' of je 'leven', te omarmen: amor fati.