Mijn verhaal

| Ton Haarmans

Mijn verhaal

Bullshit Hier is het verhaal van mijn, ahem, 'spirituele' ontwikkeling. Misschien is het een herkenbaar verhaal voor sommigen, hoewel elk verhaal natuurlijk weer anders is. Voor wat het waard is:


Al vanaf mijn kleutertijd heb ik een passie om te weten te komen wat de oorsprong is van de wereld die ik om mij heen aantref.

Mijn ouders hebben mij gelukkig nooit een geloof, religie of ideologie opgedrongen. Daar ben ik ze nog steeds dankbaar voor. Ik had dus alle ruimte om zelf te leren en te onderzoeken hoe de wereld in elkaar zit.

In de zandbak van de kleuterschool groef ik gaten om te zien wat er diep verborgen onder het zand zou zitten. Andere kinderen deden dat niet, al begreep ik niet waarom. Ook putten en riolen hadden mijn interesse: een onzichtbare en verborgen wereld vlak onder mijn voeten. Wat later, toen ik eenmaal kon lezen, verzamelde ik wetenschappelijke artikelen uit het Utrechts Nieuwsblad. De eerste resultaten van het DNA-onderzoek, het begin van de ruimtevaart. Ik vond het allemaal geweldig. Toen ik wat ouder was verslond ik boeken over elementaire deeltjes en kosmologie en had ik een simpel scheikunde-lab in de garage van mijn ouders. Ik kreeg er ook bewondering voor op school. Ik was zeker niet de populairste en ook niet de slimste, maar ik wist tenminste dingen die niemand anders wist... in mijn lab

Naast natuurwetenschap verslond ik ook boeken over parapsychologie, UFO's, theosofie en dat soort zaken. Ik raadpleegde de Tarot en de I Ching en deed aan astrologie. Ik geloofde sterk in de wetenschap, maar ik geloofde ook dat er nog veel dingen zijn waar de wetenschap op dat moment (nog) geen verklaring voor had. Wat mij betreft allemaal heel opwindend!

Die scheikunde-hobby mondde uit in een analistenopleiding en daar bleek dat ik feitelijk niet geschikt was voor het saaie, detaillistische routinewerk van een laboratoriummedewerker. Ik heb nog kort in een bacteriologisch lab van een ziekenhuis gewerkt waar ik ontslagen werd wegens ongeïnteresseerdheid en slordig werken.

Blij dat ik daar weg was! En nu stond meteen de weg open om te doen waar ik eigenlijk zin in had: filosofie studeren aan de universiteit. En dat heb ik vijf jaar lang met heel veel plezier gedaan. In die studie ging het tenminste over de 'big picture' en de Grote Vragen van het leven. Geweldig, al die verschillende zienswijzen door de eeuwen heen, Westerse en Oosterse filosofieën, links-radicale theorieën, metafysica, enzovoort. Ik werd begeesterd door de zienswijzen van Teilhard de Chardin en Henri Bergson, door boeken als 'Zen and the art of Motorcycle Maintenance', en 'Time, Space and Knowledge' van Tarthang Tulku. Ik las Luce Irigaray, Noam Chomsky, Itzhak Bentov, David Bohm, Victor Frankl, Carl Jung, Friedrich Nietzsche, Paul Feyerabend, Deleuze en Guatari, enzovoort, enzovoort. Mijn bijvakken waren parapsychologie (met de beroemde professor Tenhaeff) tijdens mijn kandidaats en andragologie in mijn doctoraalperiode. Rhizoom

Bijna afgestudeerd zijnde begon ik aan een van mijn eindscripties: een postmoderne verhandeling waarin ik mijn eigen dromen, à la Carl Jung, probeerde te analyseren in een eigen filosofisch kader. Beslist geen droge, tekstuele uiteenzetting met voetnoten en literatuuropgave. Ja maar, dat was nou net de bedoeling, vond mijn begeleidster. Ik moest enkel en op traditionele wijze vergelijkingen maken van en met filosofen uit het verleden. Een eigen zienswijze en aanpak werden beslist niet gehonoreerd…

Wat nu? Ik besloot gedesillusioneerd om met de studie te stoppen. Die bestond toch maar uit denken OVER de realiteit, vond ik. Het had niets te maken met een direct, woordeloos contact met de werkelijkheid zelf. En dat is wat ik verlangde: ik wilde weten wat de werkelijkheid zelf behelst - niet er enkel over denken, maar me er in onderdompelen. Ik had gedurende die tijd ook al kennis gemaakt met psychotherapie en counseling en dat bracht me al een stukje in de richting (namelijk: uit mijn hoofd)...

Ik kwam in een links anarcho-activistische beweging terecht. Demonstraties, kraakacties en radicale therapie waren mijn leven geworden. De wereld veranderen en verbeteren via het verbeteren van mezelf. Politiek is persoonlijk en het persoonlijke is politiek.

Ondertussen was ik ook geïnteresseerd geraakt in de werken van Carlos Castaneda, J. Krishnamurti en George Gurdjieff. Opnieuw vond ik hier het idee, dat er achter de gewone consensus-realiteit er een andere realiteit ligt die de oorsprong is van de dualiteit van persoon en wereld. En dat je met behulp van bepaalde technieken kennis kan maken met deze realiteit en er zelfs één mee kan worden. Dat idee trok mij enorm aan. Het échte geheim te weten komen, Verlichting bereiken, de Oorsprong kennen… Ook enkele ervaringen met cannabis wezen mij op een mogelijkheid naar die diepere bewustzijnstoestand.

En wie zou me hierbij kunnen helpen? De enige die ik kende in mijn omgeving (van horen zeggen natuurlijk) was Bhagwan Shree Rajneesh. Maar dat was toch die enge, kapitalistische goeroe? No way dat ik me daaraan zou overgeven! Krishnamurti leefde ook nog, maar zijn boeken had ik letterlijk in een hoek gesmeten: hij bood geen enkele techniek, geen enkele methode, dus daar had ik niets aan! Ik wilde bij een echte 'Meester' in de leer en zo kwam ik toch, via het contact met een aantal leerlingen van Rajneesh, met deze goeroe in aanraking. Ik las zijn boeken en viel achterover van verbazing: de man zijn zienswijzen haalden mijn hele leven overhoop. Ik voelde me bevrijd van een hele hoop bagage. Ik hoefde zelfs geen actie meer te voeren! Er lonkte een heel nieuw leven van zelfonderzoek en meditatie, een reis in mijn eigen psyche, op zoek naar een diepere waarheid.
Op een gegeven moment kon ik er voor mezelf niet meer onderuit en gaf ik me over aan de visie van de goeroe. Ik wilde 'sannyas' nemen en bracht een bezoek aan het Rajneesh-centrum in Amsterdam om dit aan te vragen. Dat ging blijkbaar niet zomaar. Ik zou eerst een tijdje de Rajneesh-meditaties moeten leren en alvast rode kleren dragen. Tenslotte kwam de toestemming en na een tijd kwam er een brief van de secretaresse van Bhagwan dat ik een nieuwe naam had: Swami Pantha Chinmayo. In het centrum kon ik mijn mala ophalen (helaas niet zo'n mooie houten, maar eentje van plastic), die ik voortaan altijd over mijn rode kleren moest dragen. met mala in Oregon

Daarna volgde een tien-jaar durende onderdompeling in de chaotische mallemolen van de sannyascultuur en dito subculturen met haar therapiegroepen, communes, meditaties, xtc-trips, gepushte reizen naar Oregon, met intimiderende leiders en emotionele chantage. De truken van de foor. Maar ook met fantastische feesten, heel veel uitbundige en vrolijke energie. Ik heb het allemaal gedaan. Met nog steeds dat ultieme doel van Verlichting voor ogen… Ik kwam in contact met zen, soefisme, sjamanisme, t'ai-chi, rebirthing, met alle geledingen van de humanistische psychologie. Ik geloofde half en half in karma, reïncarnatie, chakra's en chanelling. Naast Rajneesh las ik ook Douglas Harding, UG Krishnamurti, Da Free John en anderen… Ik was overtuigd dat Bewustzijn (met hoofdletter) de absolute oorsprong van alles is en dat ik dat ten diepste ben.

Na het overlijden van Rajneesh (die ondertussen Osho werd genoemd) vond ik dat ik op zoek moest naar een nieuwe Meester (ook twijfels over de rol van Rajneesh in Oregon speelden hierbij een rol). Ik dacht die eerst gevonden te hebben in de Australische Barry Long, maar ik vond de man onverteerbaar serieus en onbegrijpelijk. Alexander Smit was ook in vogue bij veel sannyasins (onder andere Amrito/Jan Foudraine), tot hij veel te vroeg overleed. Veel mensen gingen naar Lukhnow, in noord India om te 'zitten' met Papaji. Dat was het begin van de satsang-beweging. Ik ben in diverse satsangs aanwezig geweest. De leraars van die beweging waren veel meer benaderbaar dan Rajneesh en aanverwanten. Je kon er gewoon een pilsje mee drinken. Dat was al een verademing. Het gewone van die mensen maakten ook die Verlichting een stuk haalbaarder, leek het. In feite was ik al verlicht. Ik moest het alleen nog zien. Geen methode. Gewoon hier en nu. Gewoon 'zien'. Er zijn echt momenten geweest dat ik dacht dat ik 'het' had. 'Bliss' van hier tot ginder (een paar dagen lang toch)…

Satsang width Djihi Marianne Veel satsangleraars, maar ook Alexander, gaven (en geven nog steeds) het verhaal door van hùn goeroe (Papaji, Nisargadatta, Krishna Menon) en dat verhaal heet 'Advaita Vedanta', een hindoe-stroming die de eenheid leert van het diepere (of 'hogere') zelf (Atman) en het kosmische principe (Brahman): het Absolute Ene Bewustzijn. De wereld (en het zelf) is dan slechts een droom van het Absolute. Verlichting of Zelfrealisatie is je te realiseren dat die eenheid (al) een feit is. Ik heb diep geloofd in dat verhaal en in het verhaal dat ik die eenheid enkel hoefde te 'zien' (het zogenaamde 'directe pad'). De eenmaal geziene eenheid zou het persoonlijke bewustzijn (of lagere zelf of 'ego') dusdanig veranderen dat het persoonlijke zelf permanent plaats maakt voor het geünificeerde bewustzijn (de 'golf' die opgaat in de 'oceaan'). Om dit te realiseren heb ik tientallen boeken gelezen, satsangs bijgewoond en YouTube-filmpjes bekeken. En ALS je eenmaal verlicht bent, dan ben je natuurlijk ook verlost van al die kwalijke 'trips', al die nare kantjes van je 'ego'. Je bent kalm en wijs en mensen luisteren naar je… ja ja. Mijn vriendin wist natuurlijk wel beter :-)

Maar wat ik ook zag, of dacht te zien, het was nooit permanent. Even later was ik alweer zoekende. Op naar de volgende video van Jeff Foster, Rupert Spira, Ramesh Balsekar, Tony Parsons en hoe ze allemaal heten mogen. Niet al die 'teachers' leren klassieke Advaita, maar het zijn wel allemaal zogenaamde 'non-dualisten' en allemaal nemen ze bewustzijn ('consciousness' of 'awareness') als primaire werkelijkheid. In plaats van 'Bewustzijn' worden ook wel de termen 'Hier en Nu' gebruikt of 'This', of 'Presence', 'Energy' of 'Aliveness', allemaal met of zonder hoofdletters. De dingen en processen die we aantreffen in de werkelijkheid zijn dan enkel 'verschijningen' en hebben geen eigen existentie buiten het bewustzijn…

En er was altijd de twijfel: als bewustzijn primair is en het enige wat werkelijk bestaat, hoe kan het dan dat in diepe slaap of onder narcose hier niets van gemerkt wordt? Er is dan, mijns inziens, gewoon geen bewustzijn. En hoe kan 'bewustzijn' te weten komen wat bewustzijn in feite is? En hoe kan het weten wat er zich 'buiten' in de zogenaamde materiële wereld afspeelt? En niemand van de non-dualisten heeft me daar een afdoende antwoord op kunnen gegeven. En dus bleef ik maar zoeken…

Onder invloed van het werk van mensen als Joan Tollifson, Darryl Bailey, Salvadore Poe en vooral Robert Saltzman en Shiv Sengupta is de bodem onder al die spirituele- en metafysische verhalen weggeslagen, inclusief 'non-dualisme'. Ik zie nu dat niets permanent is, zelfs bewustzijn niet. En wat is dat dan, bewustzijn? Of materie? We weten helemaal niet wat er feitelijk is. Er zijn geen definitieve antwoorden, geen uiteindelijke conclusies. Het trekken van een conclusie geeft enkel een vals gevoel van zekerheid. Leraars die conclusies doorgeven verkrijgen hierdoor een vals aureool van authoriteit. En er kunnen ervaringen zijn van eenheid, maar ook die gaan voorbij. Ik ervaar alleen maar (als ik er bij stil sta) een onuitsprekelijk, ondefinieerbaar gebeuren dat voortdurend verandert...

Het ontbreken van een definitief antwoord laat de werkelijkheid pas zien zoals ze is. En het is de werkelijkheid van mijn eigen 'mind'. Er is niets verborgen. Er is geen 'binnen' of 'buiten'. Alles toont zich on-middellijk: percepties, gedachten, gevoelens. Ik heb geen leven, ik BEN het leven. Het leven leeft mij en controle over wat zich aanbiedt is enkel een verhaaltje dat ik mezelf vertel. Maar wat het leven feitelijk is weet geen mens. Niets heeft een intrinsieke betekenis, behalve de betekenissen die ik er zelf aan geef. Er is, voor zover ik weet, geen plan, geen bestemming, er is god noch ziel en dat betekent dat het leven uiteindelijk vrij is.

De oorsprong en het wezen van de wereld en het zelf is een mysterie en dat is OK. Het is OK om niet te weten. Ik moet alleen oppassen om van DIT verhaal weer geen absolute waarheid te maken en me daardoor weer af te sluiten voor wat zich telkens, opnieuw, als nieuw, aanbiedt...


"Mistake after mistake is the perfect way"

Elihu Genmyo Smith

"We are all human here, but only some of us are really adults. A real adult acknowledges impermanence, death, and human limitation, and is not looking for escapes from the inevitable. Forget about 'enlightenment'. It's only another idea among many. Find your own mind."

Robert Saltzman